اهمیت استراتژیک روابط چین با عربستان سعودی

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، شی جین پینگ، رئیس‌جمهورچین و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، از زمان آغاز سفر رسمی در روز چهارشنبه 7 دسامبر2022، مجموعه‌ای از قراردادهای استراتژیک را امضاء کردند.آن دو در ریاض توافق کردند که به طور مشترک؛ مشارکت راهبردی جامع چین و عربستان سعودی را به پیش برند تا به پیشرفت بیشتری در این زمینه دست یابند.

شایان ذکراست سفر رییس جمهور چین بعد از سفر رئیس جمهور ایالات متحده «جو بایدن» به جده در ماه ژوئیه 2022 -قبل از انتخابات میان دوره‌ای انتخابات آمریکا ، هنگامی که «بایدن» نتوانست سعودی‌ها را ترغیب کند تا نفت بیشتری را برای آرام کردن قیمت‌ها در بازار جهانی پمپاژ کند، صورت گرفته که در جای خود از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و باید جداگانه در مقاله‌ای دیگر به آن پرداخته شود و تحلیل گردد.

در هرحال پکن در چند سال گذشته روابط خود را با کشورهای خلیج فارس تقویت کرده است، اما وزارت خارجه چین سفر شی جین پینگ را "بزرگترین فعالیت دیپلماتیک بین چین و جهان عرب" از زمان تأسیس جمهوری خلق چین توصیف کرد.

با این حال، با وجود گزارش رسانه‌های دولتی سعودی که در روز پنجشنبه 8 دسامبر2022، با جزئیات کمی منتشر شد، حدود 30 میلیارد دلار معاملات در سفر شی امضا می‌شود.

ناگفته نماند که عربستان سعودی و چین با هدف تعمیق روابط استراتژیک، در زمانی که روابط واشنگتن با ریاض به طور فزاینده‌ای تیره به نظر می‌رسد، همکاری خود در بازار جهانی نفت و اصل عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر را مورد تأکید قرار دادند.

ولیعهد عربستان محمد بن سلمان آل سعود به نمایندگی از ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود، انتخاب مجدد شی را به عنوان دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست چین در بیستمین کنگره ملی حزب کمونیست چین (CPC) صمیمانه تبریک گفتند.

شی در جریان گفتگوهای خود به ولیعهد سعودی گفت که عربستان سعودی عضو مهمی از جهان عرب و اسلام است. این کشور همچنین یک نیروی کلیدی و مستقل در جهان چند قطبی و شریک استراتژیک مهم چین در خاورمیانه است.

شی با بیان اینکه در سال‌های اخیر، روابط چین و عربستان سعودی رشد بالایی داشته و آن حفظ شده است، گفت: وضعیت بین‌المللی و منطقه‌ای دستخوش تغییرات عمیق و پیچیده‌ای است و اهمیت استراتژیک و فراگیر روابط چین و عربستان سعودی را برجسته‌تر می‌کند.

چین توسعه روابط خود با عربستان سعودی را در اولویت قرار داده و در سایه گسترش این روابط نگاه دیپلماسی ویژه‌ای به خاورمیانه دارد. چین با عربستان سعودی برای دستیابی به منافع ملی مشترک، ایجاد هم افزایی قوی‌تر بین طرح‌های توسعه، تعمیق همکاری عملی در همه زمینه‌ها، افزایش ارتباطات و هماهنگی در امور بین‌المللی و منطقه‌ای و دستیابی به پیشرفت بیشتر در استراتژی جامع چین و عربستان سعودی همکاری خواهد کرد.

شی؛ رییس جمهورچین همچنین در این سفر ابراز داشته است: چین قاطعانه از عربستان سعودی در حفظ حاکمیت، امنیت و ثباتش حمایت می‌کند و از تلاش و پیگیری عربستان در مسیر توسعه متناسب با شرایط ملی آن کشور حمایت خواهد نمود. 

وی همچنین اظهار داشته؛ چین از طرح‌های توسعه بزرگ عربستان سعودی مانند چشم انداز 2030 و سبز خاورمیانه نه تنها حمایت می‌کند بلکه فعالانه در صنعتی شدن عربستان سعودی شرکت کرده و به توسعه متنوع اقتصاد این کشور کمک خواهد نمود.

دو طرف باید به طور جدی ابتکار کمربند و جاده چین و چشم انداز 2030 عربستان سعودی را هم افزایی کنند و برای دستیابی به نتایج بیشتر در همکاری دوجانبه درهمه زمینه‌ها تلاش کنند. شی گفت: چین ارتباطات و هماهنگی با عربستان سعودی را در زمینه سیاست انرژی افزایش خواهد داد، مقیاس تجارت نفت خام را گسترش خواهد داد، همکاری در زمینه اکتشاف و توسعه را افزایش خواهد داد و پروژه مجتمع اتیلن گولی چین-سعودی و سایرپروژه‌های همکاری انرژی در مقیاس بزرگ را ارائه خواهد کرد.

شی گفته است: چین همکاری های صنعتی و زیرساختی با عربستان سعودی را تعمیق خواهد داد و در زمینه‌های توسعه پارک صنعتی چین و عربستان سعودی(جیزان) و ساخت پروژه‌های زیربنایی بزرگ، ارتقاء سطح تجارت، سرمایه گذاری و همکاری‌های مالی، گسترش همکاری‌ها در زمینه‌هایی مانند الکترونیک، تجارت، اقتصاد دیجیتال، انرژی پاک، فناوری پیشرفته و تحقیق و توسعه فضایی و افزایش همکاری در اجرای قانون، مبارزه با تروریسم و ریشه‌کن‌سازی آن مشارکت نموده و این کشور را در زمینه‌های یاد شده کمک و یاری خواهد رساند.

چین برای پیشبرد همکاری در زمینه آموزش زبان چینی با عربستان سعودی همکاری خواهد کرد. شی گفت که چین تصمیم گرفته است عربستان سعودی را به عنوان مقصد گردشگری برای بازدیدکنندگان گروه چینی تعیین کند تا بازدیدهای متقابل و ارتباط مردم بین دو کشور را گسترش دهد.

شی خاطرنشان کرد که چین از عربستان سعودی در ایفای نقش مهم در امور بین‌المللی و منطقه‌ای حمایت می‌کند و ارتباطات و هماهنگی با عربستان سعودی را در سازمان ملل، گروه بیست (G20) و دیگر پلتفرم‌های چندجانبه افزایش خواهد داد.

در بیانیه مشترک روز جمعه 9دسامبر2022، دو کشور، موارد زیر مورد تأکید قرار گرفته است:

1- تبادل نظردر جهت راه‌های تقویت و توسعه روابط مشارکت راهبردی جامع بین دوکشور.

2- احترام به اصول حاکمیت و "عدم مداخله" در امور داخلی یکدیگر.

3- توافق وموضع مشترک درخصوص حل مسالمت آمیز جنگ میان روسیه با اوکراین از راه‌های دیپلماتیک .

4- حمایت از ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای ایران و لزوم تقویت همکاری مشترک با تهران.  

5- دو طرف براهمیت ثبات در بازارهای جهانی نفت [1] تأکید کرده و بر بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بخش پتروشیمی و همچنین منابع انرژی‌های تجدیدپذیر توافق نمودند.
 

6- چین همچنین از مشارکت شرکت‌های سعودی در مشارکت‌های مختلف انرژی و سرمایه‌گذاری در چارچوب طرح کمربند و جاده، که یک پروژه زیرساختی عظیم می‌باشد واز شرق آسیا تا اروپا امتداد می‌یابد و «موقعیت پادشاهی را به عنوان مرکز منطقه‌ای برای شرکت‌های چینی» ارتقا می‌دهد، استقبال کردند.
 

در سفر شی جین پینگ، رئیس‌جمهورچین به ریاض؛ ریاض برپایبندی خود به"اصل چین واحد" تأکید و اعلام نمود که جمهوری خلق چین (PRC) تنها دولت قانونی است و تایوان بخشی جدایی ناپذیر از قلمرو چین است.[2] پکن نیز به نوبه خود مخالفت خود را با هرگونه اقدامی که در امور داخلی پادشاهی عربستان سعودی مداخله کند، ایرازداشته است.
 

لازم است به چند نکته زیرتوجه ویژه ای مبذول داشت تا بدانیم چرا حضور رییس جمهور چین برای ولیعهد عربستان سعودی در شرایط حساس سیاسی منطقه این همه مهم می‌باشد:  
 

1- محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی به دومین اقتصاد بزرگ جهان به عنوان یک شریک حیاتی در برنامه چشم انداز 2030 و کلان پروژه‌های بلندپروازانه خود از جمله کلانشهر 500 میلیارد دلاری آینده نئوم نگاه می‌کند.
 

2- سعودی‌ها همچنین در حال تلاش برای تنوع بخشیدن به اتحادهای اقتصادی و سیاسی خود در زمانی هستند که به نظر می‌رسد روابط با متحدان بلندمدت آمریکا به دلیل اختلاف نظرها متلاطم شده است.
 

3- جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، علی‌رغم انتقاد قانون‌گذاران در واشنگتن درباره نگرانی‌های حقوق بشر در عربستان، ماه ژوئیه2022 به عربستان سعودی سفر نمود تا سعودی‌ها را متقاعد کند که تولید نفت را افزایش و قیمت گاز را کاهش دهند اما  سعودی‌ها این درخواست را نپذیرفته و به آن پاسخ منفی دادند و جو بایدن بدون هیچ گونه دستاوردی به کشور خود بازگشت.
 

4- اوپک پلاس به رهبری عربستان سعودی در ماه اکتبر با کاهش دو میلیون بشکه‌ای تولید نفت موافقت کرد که دولت بایدن آن را توهین مستقیم پیش از انتخابات میان دوره‌ای 2022 تلقی کرد.
 

5- عربستان سعودی و متحدان خلیج فارس در مواجهه با فشارهای آمریکا برای ایجاد شکاف در همکاری با تولیدکننده نفت اوپک پلاس، به دلیل تهاجم روسیه به اوکراین و محدود کردن آنان در معاملات با چین، ازاجابت تقاضای آمریکاییان اجتناب و سرپیچی کرده‌اند، زیرا آنها تلاش می‌کنند تا نظم جهانی قطبی شده را با توجه به اقتصاد ملی، منافع ملی و امنیتی کشور خود دنبال کنند.
 

به طور قطع با ورود سیطره اقتصادی چین به منطقه و چرخش کشورهای منطقه، دیگرآمریکا را باید شکست خورده این بازی بزرگ به حساب آورد و افول سیاسی و اقتصادی یک قرن اخیر و نیم قرن مؤثر آمریکا را شاهد و نظاره گر بود و فاتحه آمریکا را در آینده‌ای نه چندان دور باید خوانده شده تلقی نمود و شاهد طلوع پر فروغ قطب اقتصادی شرق بود که جایگزین غرب خواهد شد.

پی‌نوشت:

[1] - چین بزرگترین واردکننده نفت خام در جهان است که برای آن به شدت به عربستان سعودی متکی است.
[2] - چین مصمم است تا از استقلال تایوان جلوگیری کند و این جزیره را با سرزمین اصلی متحد کند. دولت های غربی از جمله ایالات متحده، جمهوری خلق چین را به عنوان تنها دولت قانونی چین به رسمیت می شناسند، اما به طور همزمان روابط غیررسمی با تایوان را حفظ می کنند.
 

دکتر اسدالله افشار

• دکتر اسدالله افشار

• شی جین پینگ

• رئیس‌جمهورچین

• محمد بن سلمان

• عربستان سعودی

• چین و عربستان سعودی

• جو بایدن

• انتخابات آمریکا

• بازار جهانی نفت

• ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود

• CPC

• روابط چین و عربستان

• روابط چین و عربستان سعودی

• سازمان ملل

• G20

• برنامه هسته‌ای ایران

• اصل چین واحد

• جمهوری خلق چین

• PRC

• پادشاهی عربستان سعودی

• تهاجم روسیه به اوکراین