میلاد حضرت محمد(ص)؛ وحدت بخش و تحول آفرین

فاصله میان ۱۲ ربیع الأول که سالکَرد ولادت بیامبر اکرم (ص) بنا بر روایات أهل سنت است تا ۱۷ ربیع الأول که تاریخ ولادت آن پیامبر عظیم الشأن بنا بر روایات موجود در شیعه می‌باشد، از سوی امام خمینی( ره) ، به عنوان هفته وحدت نامکَذاری شده است. این ولادت تحول آفرین انسان ساز احیاگر جامعه بشری را در هفته وحدت تبریک گفته و با توجه به شرایط حساس کنونی کشور آن را گرامی داشته و پاس می‌‌داریم.

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، فاصله میان ۱۲ ربیع الأول که سالکَرد ولادت بیامبر اکرم (ص) بنا بر روایات أهل سنت است تا ۱۷ ربیع الأول که تاریخ ولادت آن پیامبر عظیم الشأن بنا بر روایات موجود در شیعه می‌باشد، از سوی امام خمینی( ره) ، به عنوان هفته وحدت نامکَذاری شده است. این ولادت تحول آفرین انسان ساز احیاگر جامعه بشری را در هفته وحدت تبریک گفته و با توجه به شرایط حساس کنونی کشور آن را گرامی داشته و پاس می‌داریم و اعتقاد راسخ داریم با اتحاد شیعه و سنی، نقشه‌های مخرب و ویرانگر شیطانی دشمنان کشور و آیین محمدی، خنثی و از حیض انتفاع ساقط خواهد شد. ضرورت دارد با درک موقعیت و شرایط حساس فعلی کشور که با تهاجم برنامه ریزی شده فتنه گران آشوب ساز بحران آفرین سربازان نظام فاشیستی سلطه جهانی استکبار غرب و متحدان اروپایی، عبری – عربی‌اش مواجه هستیم، و لذا بی‌تردید از مهم ترین مسائل امروز جهان اسلام، وحدت است که در این باب نکاتی را به اختصار که برگرفته از نگاه صاحب نظران و اندیشمندان دلسوز آگاه فهیم است مطرح و یادآور می‌شویم :

1- درمیان قاموس‌ها،گلواژه‌ای که دررأس برترین‌ها قرار دارد، وبسیارجاذب، دلگشا وزیباست، واژة وحدت و اتحاد است. اتحاد، نخ تسبیحی است که مهره‌ها را درکنارهم نگه می‌دارد، وارتباط منظمی بین آن‌ها برقرار می‌سازد، وآن‌ها را ازپراکندگی ودورافتادگی وگم شدن حفظ می‌کند؛ اگرآن نخ پاره شود، انسجام مهره‌ها گسسته شده، وهرکدام به جایی فروخواهد افتاد.

2- وحدت عامل مهم حرکت بخش برای انقلاب‌ها بوده، وانسان‌ها را درگذر پیشرفت به سوی پیروزی‌ها، از دست اندازها وگردنه‌های صعب العبور، عبور می‌دهد، به ناتوانی‌ها توان بخشیده، ودشواری‌ها را آسان می‌کند وناممکن‌ها را ممکن می‌سازد.

3- درتاریخ پرفرازونشیب اسلام،تفرقه ونفاق بین مذاهب و ملل اسلامی ازمسأئل بغرنج وبنیان‌کن جوامع اسلامی بوده است که خسارات ولطمات مادی ومعنوی جبران‌ناپذیری برپیکرامت واحده اسلامی وارد ساخته است.این زخم خونین درچهره زیبای امت اسلامی ازدید مصلحان امت پنهان نمانده ونگرانی آنان را برانگیخته است. ازاین رو،درمقاطع تاریخی متعددی،این مصلحان درصدد ایجاد وحدت بین مسلمین برآمده تا التیام‌بخش دردهای قلب خونین امت اسلامی باشند.اما هریک ازاینان اهداف ویژه‌ای را نیزدنبال می‌نمودند.

4-چهره شاخص مصلحان وحدت‌طلب امت اسلامی «سید جمال الدین اسدآبادی» است که به همراه شاگردش«شیخ محمد عبده»،وحدت اسلامی راازمهمترین اهداف آرمانی خود می‌دانست ودراین راه تلاش وکوشش فراوانی به عمل آورد. دراین راستا،وی وطن خاصی برای خویش انتخاب نکرد ودر طول عمرمبارزاتی خود به کشورهای متعدد سفر نمود و سکنی گزید.

5- دیگر فردی که در راه وحدت اسلامی اقدام نمود، رئیس جامع‌الازهرمصر، شیخ محمود شلتوت بود که فتوای جوازپیروی ازفقه شیعه راصادر نمود و مذهب تشیع را در ردیف چهارمذهب فقهی اهل سنت برسمیت شناخت. تأسیس مرکز«دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه» در قاهره توسط ایت‌الله محمد تقی قمی درایجاد این گرایش معتدل در شخص شیخ محمود شلتوت مؤثربود وتلاش‌های بی‌شائبه مرجع تقلیدتامه جهان تشیع،حضرت آیت‌الله العظمی بروجردی درصدور فتوای شیخ شلتوت و برسمیت شناخته شدن مذهب شیعه درکنارمذاهب چهارگانه اهل تسنن که وحدت اسلامی را وارد مرحله نوینی می‌کرد نقش بسزایی داشت.

6- علی‌رغم این تلاش‌های وحدت‌ طلبانه علمای شیعه و اهل تسنن، دولت‌ها وملت‌های اسلامی همچنان درتب وتاب تفرقه می‌سوختند و استعمارگران شرق وغرب با دامن‌زدن به آتش تفرقه به غارت منابع کشورهای اسلامی می‌پرداختند.آغاز نهضت اسلامی امام خمینی درسال 1342 و وقوع انقلاب اسلامی 1357 ایران نقطه عطف تفکر وحدت اسلامی ـ وحدت شیعه و سنی ازیک طرف و وحدت کشورها ودولتهای اسلامی از طرف دیگرـ بودکه شخص امام خمینی(ره) منادی این وحدت بود. اندیشه وحدت ازدیدگاه امام خمینی(ره) وسیله و ابزار اصلی و نفی سبیل و سلطه غیرمسلمانان برامت اسلامی بوده و وحدت رمزپیروزی وبقاء»امت اسلامی است.

7- حفظ وحدت در صدراسلام، موجب انسجام وفشردگی مسلمانان شد،آن‌ها درپرتو همین همدلی و هماهنگی توانستند برخیل دشمنان مختلف فائق آیند وبه امتیازات فوق العاده دست یازند، چراکه قرآن به آن‌ها فرموده بود: « واعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا واذکروا نعمت الله علیکم اذ کنتم اعداء فالف بین قلوبکم فاصبحتم بنعمته اخوانا: وهمگی به ریسمان خدا (قرآن و اسلام و هرگونه وسیله رحمت) چنگ زنید و پراکنده نشوید، ونعمت خدا را برخود به یاد آورید که چگونه دشمن یکدیگر بودید، واو میان شما الفت ایجادکرد، و به برکت نعمت او برادر شدید.» (1)

8- قرآن تفرقه واختلاف را درردیف عذاب‌های آسمانی عنوان کرده ومی فرماید:«قل هوالقادرعلی ان یبعث علیکم عذابا من فوقکم اومن تحت ارجلکم اویلبسکم شیعا ویذیق بعضکم باس بعض: بگو خداوند قادراست که ازبالا یا از زیر پای شما، عذابی برشما بفرستد،یا به صورت دسته‌های پراکنده شما را با هم بیامیزد، وطعم جنگ (و اختلاف) را به هریک ازشما به وسیله دیگری بچشاند.» (2)

قرآن به تفرقه افکنان هشدار داده و آنها را جدای از اسلام ودشمن مسلمانان معرفی کرده و با قاطعیت می فرماید:«ان الذین فرقوا دینهم و کانوا شیعا لست منهم فی شی ء انما امرهم الی الله: همانا کسانی که آیین خود را پراکنده ساختند،وبه گروه‌های گوناگون تقسیم شدند،توهیچ گونه رابطه‌ای با آن ها نداری، سروکار آن‌ها تنها باخدا است.» (3)

قرآن؛ گروه گرایی وپراکندگی راازبرنامه‌های مشرکان دانسته، ومسلمانان را به شدت ازآن نهی کرده و به انسجام تحت پوشش توحید دعوت فرموده وبا صراحت می‌فرماید:«ولاتکونوامن المشرکین من الذین فرقوادینهم وکانوا شیعا:ازمشرکین نباشید،ازکسانی که دین خود را پراکنده ساختند،وبه دسته‌ها وگروه‌‌ها تقسیم شدند.» (4)

9- از روایات وارده در این زمینه استفاده می‌شودکه رعایت حفظ اتحاد،ارزش بسیارعمیق ومهمی است که خداوند در قرآن کریمش، پیامبر (ص) وامامان(ع) ما را به آن دعوت کرده‌اند، وبه عکس گناه تفرقه افکنی وپراکندگی به قدری بزرگ است که به منادیان و پدید آورندگان آن به شدت هشدار داده شده، تا مسلمانان با اظهار تنفر از آن‌ها و از هرگونه تفرقه افکنی،عوامل اختلاف را از جامعه خود طرد کرده و برای حفظ وحدت خود،ازهیچ گونه کوششی دریغ ننمایند. (5)

10- اختلاف و وحدت هیچ یک ارزش ذاتی ندارند؛ بلکه ارزش یا ضد ارزش بودن هرکدام، متغیری از موضوع، هدف و کیفیت رسیدن به آن است؛ به تعبیر دیگر موضوع وحدت می‌تواند رعایت و التزام به قوانین الهی باشد. و یا رعایت قوانینی باشد که با نظرخواهی و جمع بندی آرای اندیشمندان، کارشناسان و نخبگان ملتی یا ملل جهان، با هدف حصول نظم وامنیت همگانی با رأی اکثریت تصویب شود و بیشترین منافع را برای عموم دارا باشد و در سایه آن، رشد و شکوفایی و توسعه همه جانبه ملت یا تجاوزات جهانی و ترقی و تعالی بشری به دست آید.چنین وحدتی که ریشه درتفاهم و وفاق دارد بی تردید مطلوب است وایجاد اختلاف درآن نارواست.(6)

11- ولی اگر موضوع وحدت، اطاعت فرمان های ستمگر و دیکتاتوری باشد که به منافع و برتری طلبی‌های خویش واطرافیان یا قوم و نژاد خود می‌نگرد و افکار عمومی و دیدگاه‌های دیگران را درآن نادیده گرفته می‌شود، چنین وحدتی ارزش محسوب نمی‌شود ودفاع پذیرنیست. همچنین اگر موضوع وحدت استراتژی ابرقدرتی است که با هدف تک قطبی نمودن جهان وسلطه بر همه ملل از طریق باج خواهی و باج دادن و تهدید و تطمیع شکل گیرد و منافع ملت‌های مستضعف نادیده گرفته شود، هیچ منصفی حفظ چنین وحدتی راکه با ظلم و ستم به اقشار ضعیف توأم است، روا نمی‌داند؛ بلکه دراین موارد اختلاف و شکستن این گونه وحدت برای جایگزین نمودن وفاقی دیگر سزاوار است.

12- اصولاً، واژه «وحدت» در مسایل اجتماعی در مواردی استفاده می‌شود که نوعی «اختلاف» وجود داشته باشد، تا همبستگی و وفاق ملی به وجود آید و بدون هیچ گونه اختلافات، اتحاد و همبستگی موجود بوده و نیاز به وحدت و همبستگی ندارد، و حال آن که در اسلام دعوت به همبستگی شده است.

13- معنای وحدت و همبستگی درجامعه آن نیست که در جامعه اختلاف رنگ‌ها، زبان‌ها و سلیقه‌ها، تضارب اندیشه و جناح بندی‌های سیاسی و ... وجود نداشته باشد؛ زیرا در اسلام به انتقادهای سازنده، تضارب اندیشه و رقابت‌های سیاسی منطقی، توصیه شده و آن‌ها از اصول پذیرفته شده هستند که این عناصر معمولاً اختلاف آورند.

14- همین طور معنای همبستگی و وحدت آن نیست که اقلیت‌های مذهبی از عقاید خویش دست برداشته و عقیده‌ای واحد داشته باشند و یا برادران سنّی، شیعه و شیعیان سنّی شوند؛ بلکه مقصود از وحدت و همبستگی آن است که همه افراد و گروه‌های یک جامعه با بهره گیری ازعوامل وحدت و همبستگی و با اتخاذ سیاست‌های اصولی و منطقی در قبال سیاست‌های خصمانه دشمن مشترک خود، متحد بوده و از اختلافات غیر معقول پرهیزکرده واختلافات خود رابا تبادل اندیشه حل نموده وبا صلح وصفا درکنار هم زندگی کنند. (7)

15- وحدت اسلامی فراهم کننده قدرتی حقیقی است که می‌تواند، تکیه گاه استواری برای مسلمانان، در رویارویی‌های فرهنگی بین تمدن‌ها باشد، زیرا اگرچه مسلمانان ازنیروی عظیم انسانی، امکانات مادی فراوان، موقعیت‌های استراتژیک، روحیه معنوی بالا، فرهنگ و دیدگاه اعتقادی و فکری مترقی برخور دارند؛ اما چنانچه میان این اجزا و عناصر پراکنده، اتحادی ایجاد نشود ـ چنان که درحال حاضرچنین است ـ این مجموعه عظیم کارآیی نخواهد داشت. (8)

16- وحدت اسلامی می‌تواند، زمینه گسترده‌ای برای پژوهش و اجتهاد در منابع اسلامی فراهم آورد و بدین وسیله، در رویارویی‌های فکری، فرهنگی و حل بحران‌ها و چالش‌ها؛ مشکلات انسان‌ها و جامعه را آسیب شناسی نماید و دغدغه‌ها و نگرانی‌ها را مرتفع سازد.

17- وحدت اسلامی برتوانایی و مقاومت جامعه در مواجهه با دشواری‌ها و بحران‌ها و برخورد با دشمنان خارجی می‌افزاید. قرآن کریم براین نکته تاکید دارد که وحدت، مایه استواری ونیرومندی است و اختلاف موجب شکست وسستی است: «و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم واصبروا ان الله مع الصابرین: و اختلاف کلمه نداشته باشید که بد دل خواهید شد و شأن و شوکتتان بر باد می‌رود و شکیبایی کنید که خداوند با شکیبایان است.»(9)

18- وحدت اسلامی دستاورد طبیعی تکامل انسان وگویای پیشرفت و رشد فکری جامعه دینی است.(10) وحدت، عامل اساسی در پیروزی پیامبر اسلام و نیز پیروزی انقلاب اسلامی ایران بود؛ وحدت همواره و در همه جا عامل پیروزی بوده و خواهد بود. (11)

19- تاریخ اسلام، شاهد کوشش‌ها و مساعی توحیدی و تقریبی فراوانی بوده است که مصلحان وپیشوایان بزرگ و مجامع اسلامی بسیاری پرچمدارآن بوده‌اند و بطورحتم اندیشه‌ها وتلاش‌های حضرت امام خمینی(ره) زرین‌ترین برگ تاریخ کوشش‌های مسلمین در راه اتحاد به شمار می‌رود. سیره عملی ونظری حضرت امام(ره) به شکلی واحد در راستای تحقق اتحاد واقعی تمامی فرق اسلامی بمنظور تشکیل امت جهانی اسلام است. وحدت ازدیدگاه حضرت امام(ره) دارای ابعاد مختلف فقهی، سیاسی، تاریخی واجتماعی است و علاوه برآن ازتنوع موضوعی نیزبرخوردار است.

20- دریک جامعه با بودن گروه‌های سیاسی،اقلیت‌های مذهبی و افراد مختلف نیاز به عوامل وحلقه‌های اتصالی است که همه اعضای یک جامعه رامانند دانه‌های تسبیح باهم پیوند دهند؛ از این رو دانشمندان برای ایجاد همبستگی دریک جامعه عواملی را مانند زبان، ملیت، جغرافیا... مطرح کرده‌اند؛ ولی در اسلام گرچه این عناصر نادیده گرفته نشده است، ولی این عوامل عناصراصلی وحدت نیستند، به دلیل این که این عوامل ظاهری و صوری هستند. شاهدش همانا جنگ‌های داخلی و قومی در یک جامعه است. به قول مولوی:

پس زبان محرمی خود دیگر است همدلی ازهمزبانی بهتر است

جان کلام این که این بحث و این موضوع تحت عنوان وحدت اسلامی با توجه به جمیع ابعادش ( از فرهنگی گرفته تا سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، آموزشی و...)؛ اگر چه وسیع و گسترده می‌باشد، وقتی محقق می‌شود که مسلمین در کنار یکدیگر همزیستی مسالمت آمیزی داشته باشند. همزیستی مسالمت آمیز و برادرانه با پیروان دیگر مذاهب و رعایت معیارهای اخلاقی و احترام به حقوق شهروندی به ویژه نسبت به اقلیت‌ها از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در این باره اصل اخلاقی مدارا و تسامح بر اخلاق و رفتارحاکم بوده که ریشه در کتاب و سنت و سیره معصومین(علیهم السلام) دارد. دعوت به مدارا و اخلاق نیکو و تعامل اجتماعی و دینی با مردم نیز وجهی دیگر از رویکرد ائمه معصومین به همگرایی و همبستگی را تشکیل می‌دهد.

امید است به برکت وجود مقدس نبی اکرم(ص) که پیامبر رحمت و پیامبر محبت و مهربانی است، این وحدت حیاتبخش در شرایط حساس امروز کشور درک شود تا روزنه‌های نفوذ دشمنان مسدود گردد و با ناامیدی این میدان و عرصه را رها سازند؛ لذا اتحاد و اتفاق شیعه و سنی تمام توطئه‌های دشمنان را خنثی و نقش برآب می‌کند و حیات سیاسی و اجتماعی مسلمانان را محکم تر و قوی تر از همیشه استمرار می‌بخشد و این قوت قطعا دشمنان را زمین گیر کرده و با شکست مفتضحانه آنان را از صحنه خارج و حذف می‌نماید.

دکتر اسدالله افشار