چگونه طوفان الاقصی شکاف‌های فرقه‌ای در لبنان را ترمیم می‌کند

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، با تشدید تجاوزات اسرائیل در سراسر لبنان، ظهور یک واکنش بشردوستانه جمعی، لحظه نادری از اتحاد بین سنی‌ها و شیعیان را آشکار می‌کند، در حالی که مبارزه مشترک علیه دشمن مشترک امیدها برای دوره جدیدی از همکاری ها را افزایش می‌دهد.

دوم مهرماه (23 سپتامبر) روز سیاهی را برای لبنان رقم زد، زیرا اسرائیل تجاوزات خود را گسترش داد و باعث مهاجرت دسته جمعی از جنوب لبنان و منطقه بقاع به طرف بیروت و نواحی شمالی کشور شد.

با نزدیک شدن تعداد شهدا به هزار نفر، غیرنظامیان در جستجوی پناهگاه از خشونت گریختند. جاده ای که جنوب لبنان را به پایتخت وصل می کند، به صحنه پریشانی غیرقابل تصوری تبدیل شد، زیرا مردم آواره در یک بن بست خفقان گیر افتاده بودند که یک روز کامل ادامه داشت. تحت گرمای شدید و خستگی، خانواده ها نه تنها با خستگی و تشنگی، بلکه با ترس وحشتناکی که بمب های اسرائیلی وسایل نقلیه آنها را هدف قرار می دهد، مواجه بودند.

در میان این هرج و مرج، تلاش مردمی باورنکردنی از سوی کسانی که در دو طرف جاده بین المللی زندگی می کردند پدیدار شد. ساکنان آب، سوخت و سرپناه موقت ارائه کردند و خلاء وظیفه دولت را پر کردند.

در سرتاسر کشور، مدارس دولتی به سرپناه تبدیل شدند و طرح‌های مدنی در شهرهایی از صیدا و بیروت تا طرابلس شکل گرفت. این پاسخ بشردوستانه جمعی این سوال را مطرح می کند: آیا تنش عمیق بین طرابلس با اکثریت سنی و حزب الله شیعه که ناشی از سال ها درگیری های فرقه ای و جنگ سوریه بوده است، رو به کاهش نهاده است؟

نزدیکی شیعه و سنی

طرابلس که رسماً «فقیرترین شهر در دریای مدیترانه» است و از دیرباز پایگاه مخالفان سنی‌ها با حزب‌الله بوده است، از لحاظ تاریخی نقطه‌ی سوزانی برای تقسیم‌بندی فرقه‌ای بوده است. در طول دهه گذشته، برنامه‌های سیاسی از این شکاف‌ها استفاده کردند و باعث ایجاد خصومت بین جمعیت شهر و پایگاه پشتیبانی شیعیان حزب‌الله شدند.

با این حال، اقدامات بشردوستانه ساکنان طرابلس - دراز کردن دستان خود برای در آغوش گرفتن خانواده های آواره از جنوب - به عنوان نماد امید و اتحاد در میان خونریزی برجسته شد. آیا این همبستگی می تواند نشان دهنده تغییر در رقابت دیرینه سنی و شیعه در لبنان باشد؟

در میدان النور طرابلس، بنر بزرگی از شهید اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس ، این شهر را در کنار نمادهای جنبش مقاومت فلسطین و فرقه محلی موسوم به گروه اسلامی (سنی) مزین کرده است.

این یادآوری تصویری از همسویی طرابلس با آرمان فلسطین است، با تصاویری از جانشین هنیه، یحیی سنوار(مربوط به قبل از شهادت) و سخنگوی گردان های قسام، ابوعبیده که به ویژگی مشترک خیابان ها و محله های باریک شهر تبدیل شده است.

مردان جوان صبح در یک کافه قدیمی در میدان ال تال جمع می شوند تا در مورد شرایط منطقه صحبت کنند. هنگامی این رسانه در مورد تصاویر رهبران حماس و تظاهرات مداوم از 7 اکتبر به این سو پرسیده است، یکی از آنها پاسخ می دهد:

فلسطین امانتی است بر گردن ما. بحران های پی در پی در لبنان ما را از آن دور نخواهد کرد. این هدف اصلی ما می باشد و هر کس که هدف ندارد ارزشی ندارد.

یک رهگذر جوان در خیابان عظمی بیگ طرابلس نیز به "کریدل" می گوید :

اولین و آخرین دشمن ما اشغالگری رژیم صیهونیستی است و باید شیعه و سنی را برای مقابله با آن متحد کنیم. جنایات اسرائیل خون فلسطینی ها و لبنانی ها را متحد می کند، بنابراین ما باید دست به دست هم دهیم و اختلافات داخلی را کنار بگذاریم.

طوفان الاقصی: اتحاد بین مردم متفرق

قابل توجه به نظر می رسد که عملیات طوفان الاقصی پس از سال ها رقابت، به ویژه با ورود گروه اسلامی به خط مقدم ، شانه به شانه با حزب الله، فضای نزدیکی بین سنی ها و شیعیان لبنان ایجاد کرده است.

این همکاری گروه اسلامی را به عنوان یک مدافع سنی منحصر به فرد برای آرمان فلسطین قرار داده است که این امر باعث نارضایتی رهبری سنتی سنی لبنان شده است که روابط قوی با عربستان سعودی دارد .

از زمان پیدایش لبنان بزرگ در سال 1299 ( 1920) سنی ها و شیعیان در بسیاری از نهادهای مذهبی و اجتماعی مشترک بودند. تنش‌های فرقه‌ای در طول دهه‌ها  کاهش یافت و با ترور نخست وزیر رفیق حریری در سال 1384 ( 2005 ) به اوج خود رسید.

با این حال، علیرغم اشغال فلسطین و افزایش تلاش‌های استعماری برای تقسیم منطقه به کشورهای کوچک‌تر، سنی و شیعه عمدتاً با هم همکاری داشتند، به‌ویژه در دوران جمال عبدالناصر، زمانی که روح ملی‌گرایی و وحدت عرب در اوج خود بود.

این دوره به دلیل مبارزه جمعی علیه نفوذ خارجی و بینش گسترده تر همبستگی اعراب، حس هدف مشترکی را در میان هر دو جامعه پرورش داده بود.

ترور حریری که حزب الله و متعاقب آن همسویی این جنبش با دولت سوریه مقصر شناخته شد، شکاف سیاسی لبنان را در میان جامعه مسلمانان عمیق تر کرد. این شکاف توسط قدرت های خارجی تقویت شد - کشورهای حوزه خلیج فارس از اتحاد سنی " 14 مارس" حمایت کردند، در حالی که سوریه و ایران از بلوک " 8 مارس" به رهبری شیعیان حمایت کردند.

مبارزه مشترک

جنگ داخلی سوریه هر گونه ظاهر وحدت را بیشتر از بین برد ، سنی ها عموماً از مخالفان حمایت کردند در حالی که حزب الله در کنار ارتش سوریه ایستاد. تنش ها به اوج خود رسید و جامعه لبنان را به شدت در خطوط فرقه ای تقسیم کرد.

در حالی که امروزه، دولت اشغالگر، هم فلسطینی ها و هم لبنانی ها را بدون توجه به مذهب یا فرقه هدف قرار می دهد و این تهدید مشترک باعث ایجاد فضای همکاری نادر بین سنی ها و شیعیان در لبنان شده است.

حمایت صریح ایران از مقاومت فلسطین، به‌عنوان عضو اصلی محور مقاومت ، نقشی اساسی در تغییر شکل روابط سنی و شیعه در لبنان ایفا کرده است. بسیاری بر این باورند که انگیزه های تهران دو چیز است: تقویت نفوذ خود در جهان عرب و قرار گرفتن خود به عنوان قهرمان نهایی فلسطین و سرمایه گذاری بر احساس رضایت دولت های عربی که روابط خود را با اسرائیل عادی کرده اند.

ورود زودهنگام حزب الله به جنگ غزه در 16 مهر ( 8 اکتبر) - در کنار گروه اسلامی سنی - نشان دهنده جدائی قابل توجهی از خطوط سنتی گسسته سیاسی لبنان است. در درگیری های گذشته، روابط گروه اسلامی با حزب الله در بهترین حالت تیره بود.

اما در حالی که حماس برای رویارویی اجتناب‌ناپذیر با اسرائیل آماده می‌شد، حمایت ایران به ایجاد یک اتحاد نادر بین این دو کمک کرد که در تلاش‌های مشترک در جریان طوفان الاقصی به اوج خود رسید.

آرامش پس از طوفان: نگاهی اجمالی به وحدت؟

خالد الداحر، نماینده سابق مجلس لبنان در گفتگو با "کریدل"  The Cradle در مورد این وحدت در حال تحول می گوید:

ما در لبنان موافقیم که با دشمن مقابله کنیم، در حالی که منکر وجود اختلافات قبلی هم نیستیم. ما باید برای حذف آنها وارد گفتگو شویم و هر کسی که حزب‌الله را در حالی که برای حمایت از غزه می‌جنگد، خنجر بزند، یک روز می‌آید و به تمام لبنان چاقو می‌زند. بنابراین، ما باید همه اختلافات را کنار بگذاریم و برای مقابله با پروژه صهیونیستی که قصد نابودی لبنان را دارد، به اتحاد سنی، شیعه، مسیحی و دروزی بازگردیم. امروز وظیفه ما مقابله با دشمن مشترک است و پس از پایان رویارویی و پایان جنگ غزه، به پرونده لبنان برمی گردیم و می نشینیم و گفتگو می کنیم.

اظهارات داحر با تغییر روحیه در لبنان طنین انداز می شود، جایی که حتی بدبین ترین صداها هم اکنون خواستار اتحاد در برابر تجاوزات اسرائیل هستند. آنها همچنین پس از سلسله اظهارات عظام الایوبی، دبیرکل سابق گروه اسلامی، بر ضرورت انسجام اسلامی در مقابله با دشمن اسرائیلی و لزوم غلبه بر اختلافات قبلی پس از جنگ و دستیابی به گفتگویی که منجر به توافقی شود که به همه اختلافات پایان می دهد، تاکید داشتند.

در چرخش قابل توجهی از وقایع، رسانه‌های اجتماعی مملو از ادای احترام به رهبران مقاومت، از جمله شهید حسن نصرالله ، حزب‌الله است که به خاطر دهه‌ها نافرمانی‌اش در برابر اسرائیل به عنوان شیر شناخته شده است. این در تضاد کامل با دوران جنگ سوریه است، جایی که دخالت حزب الله در درگیری باعث دور شدن بسیاری از سنی ها شده بود.

با این حال، امروز روز، در حالی که ماشین جنگی اسرائیل در راه است، مسلمانان لبنان – اعم از سنی و شیعه – متحدتر از همیشه به نظر می رسند و اختلافات آنها تحت تأثیر تهدیدی وجودی قرار گرفته است.

در حالی که اسرائیل تلاش ناگوار دیگری برای اشغال مجدد جنوب لبنان انجام می دهد، طوفان الاقصی فرصتی را برای آشتی حتی به صورت موقت ایجاد کرده است. این که آیا این وحدت شکننده می تواند در برابر پیامدهای درگیری غزه مقاومت کند یا نه، نامشخص است.

با این حال، آنچه واضح است این است که تجاوزات اسرائیل در حال حاضر به چیزی دست یافته است که سال‌ها مانور سیاسی نتوانستند: متحد کردن جوامع عمیقاً از هم پاشیده لبنان در مواجهه با تهدید مشترک.

خبرنگار کریدل در لبنان

26 مهر 1403

17 اکتبر 2024

تارنمای کریدل

برگردان، کوتاه سازی و تنظیم سید علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• تجاوزات اسرائیل

• سنی‌ها و شیعیان

• نزدیکی شیعه و سنی

• حزب الله

• جنگ سوریه

• شهید اسماعیل هنیه

• رئیس دفتر سیاسی حماس

• جنبش مقاومت فلسطین

• طوفان الاقصی

• عملیات طوفان الاقصی

• ترور حریری

• جنگ داخلی سوریه

• وحدت

• مقاومت فلسطین

• گروه اسلامی سنی

• روابط سنی و شیعه