اوپك پلاس جایی که برجام و نفت به يكديگر پیوند مي‌خورند

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، خبری که امروز در تیتر خبرها قرار گرفت این است که دولت بایدن ممکن است به آغاز مجدد توافق هسته ای سال 1394  (2015) با ایران نزدیک شده باشد. در همین حال، اين خبر از توجه دور ماند که جواد اوجی، وزیر نفت ایران، درست یک روز قبل در تهران پس از دیدار با ایگور لویتین، دستیار ارشد ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، گفت که دو کشور مذاکرات خود را در مورد «خرید و مبادله گاز» و یک قرارداد، نهایی کرده اند كه قرار است در مسکو امضا شود.

اوجی اطلاع داد که ایران و روسیه در حال مذاکره درباره یک یادداشت تفاهم برای توسعه 14 میدان نفت و گاز دیگر ایران علاوه بر هفت میدانی هستند که قراردادهایی برای آنها وجود دارد، همانطور که در تيرماه ( ژوئیه ) در تفاهم نامه قبلی تصمیم گیری شد و بر اساس آن روسیه با سرمایه گذاری 40 میلیارد دلاري در صنعت نفت ایران موافقت کرد. نکات مهم تفاهم نامه ژوئیه شامل توسعه میادین گازی کیش و پارس شمالی و شش میدان نفتی ایران و تکمیل پروژه های LNG - و مهمتر از همه، سوآپ گاز و فرآورده های نفتی و ساخت خطوط لوله انتقال گاز بين دو كشور خواهد بود.

اوجی افزود: کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه طی دو ماه آینده در مسکو تشکیل می‌شود تا به بحث و تبادل نظر درباره گسترش همکاری‌ها در حوزه هاي انرژی، حمل‌ونقل، تجارت و سایر زمینه‌ها بپردازد.

عليرغم روايت غربي كه ميگويد روسيه بخاطر جايگزيني نفت ايران با نفت خود در بازار پر سود اروپا با برجام  مخالف است، اما در واقع، در مورد ایران و روسیه هیچ تناقضی وجود ندارد. نظر کارشناسان به طور یکسان این است که این وضعیت به دور از موقعيتي است که ایران به طور کامل جایگزین نفت روسیه از بازار جهانی انرژی شود. می توان تصور کرد که ایران می تواند ظرف سه ماه پس از کاهش تحریم ها، 900 هزار بشکه در روز به تولید خود بیافزاید و به طور بالقوه در عرض شش ماه نزدیک به ظرفیت کامل خود یعنی توليد حدود 3.7 میلیون بشکه در روز برسد.

به گفته گلدمن ساکس ، حتی در صورت توافق، ایران حدود 12 ماه طول می کشد تا تولید نفت خود را به طور کامل افزایش دهد. این بانک همچنین تخمین می زند که ایران تولید خود را به 3.7 میلیون بشکه در روز برساند، اما افزایش صادرات احتمالاً چند ماه طول می کشد. در بهترین حالت، بازگشت ایران به بازار در کوتاه مدت اثر موقتی خواهد داشت، زیرا بخشی از نفت ایران در حال حاضر در بازار موجود مي باشد

جذابیت‌های پنهان مبادله نفت

سه عامل کلیدی در اینجا وجود دارد.
- اولاً، با توجه به اینکه امروز تفاهم بین روسیه و ایران در سطح بالایی قرار دارد، انتظارات باید تعدیل شود وچرا كه  به سختی می توان دید تهران منافع اصلی روسیه در شرایط ژئوپلیتیک کنونی را به چالش بکشد – چه برسد به اين كه بخواهد با یک شرکت غربی وارد همکاری شود.
ایران می‌داند که هرگونه بهبود قابل توجهی در روابطش با اروپا یا آمریکا به صرف زمان زيادي نياز دارد ، در حالی که از سوی دیگر، مدت زمان ماندگاری توافق هسته‌ای ممکن است محدود باشد، همه شرط‌بندی‌ها در سیاست ایالات متحده پس از سال 1403 ( 2024 ) نامشخص مانده است. برای بازار انرژی اروپا نیز، زمان کنونی دوره گذار به انرژی سبز مي باشد.

با توجه به این پارامترها، ایران به سرعت در حال افزایش همکاری های اقتصادی خود در دو قطب اصلي انرژي و حمل ونقل با روسیه است. ایران روز سه شنبه اعلام کرد که سیستم پرداخت ریال به روبل شروع به کار کرده و توسط سامانه میر بانک مرکزی روسیه اداره می شود. ماه گذشته بورس اوراق بهادار تهران معاملات ریالی و روبلی را آغاز کرد.  هدف استراتژیک، به وضوح، دور زدن سیستم مالی جهانی تحت سلطه ایالات متحده است.

- ثانیاً، این احتمال قوی وجود دارد که ایران بتواند صادرات نفت به اروپا را از طریق مکانیسم «سوآپ» با روسیه افزایش دهد.  یک قرارداد سوآپ کاملاً قابل اجرا است که به موجب آن نفت روسیه نیازهای مناطق شمالی ایران در دریای خزر را برآورده می کند در حالی که ایران (از طرف روسیه) نفت مازاد رها شده از تامین نیازهای داخلی خود را صادر می کند. در اينجا مقامات روسیه و ایران ایده ترتیبات يك "معاوضه" را به تصویر می کشند.

اکنون، از آنجایی که سیستم پرداخت دو كشور خارج از تجارت سوئیفت و دلار مي باشد، خارجی ها به سختي خواهند توانست ميزان معامله سوآپ بين  روسیه و ایران را حدس بزنند. اتحادیه اروپا نيز در موقعیتی نیست که نفت ایران را کنار بگذارد. نفت ایران که امروزه در بازار وجود دارد، تقریباً تماماً به صورت مخلوط است که اغلب با نفتکش های سایر کشورها حمل می شود، عرضه اي  كه بعد از برجام نيز بهمين شيوه وارد بازار خواهد شد.

- ثالثاً، ایران از نظر قیمت ها در بازار جهانی با روسیه (و عربستان سعودی) همگرایی منافع دارد. پیوستن ایران به اوپک پلاس (ائتلاف نفتی بین عربستان سعودی و روسیه در هسته آن) تنها به نوعی زمان بستگي دارد.  

عربستان سعودی در صحنه جهانی به طور فزاینده ای بیشتر با روسیه همسو می شود تا با ایالات متحده . و هر دو به قیمت نفت بالاتر نیاز دارند. شاهزاده ابوالعزیز بن سلمان، وزیر نفت عربستان سعودی اخیراً از «ادامه شدن چرخه معیوب نقدینگی و نوسان شدید قیمت‌ها» در بازارهای نفت صحبت کرده است و اینکه چگونه با جریان داستان‌های غیرمستند درباره تخریب تقاضا و اخبار تکراری در مورد بازگشت حجم زیادی از عرضه و ابهام و عدم اطمینان در مورد تأثیرات احتمالی سقف قیمت ها، ممنوعيت و تحریم ها»  تقویت شده است.

شاهزاده سعودی به مداخله افسارگسیخته دولت بایدن در بازارهای نفت اشاره کرد. از منظر عربستان، سیاست‌های برتري جویانه پرزیدنت بایدن از زمان روی کار آمدن در اواخر سال 1399 (اويل سال 2020 ) سرمایه‌گذاری بالادستی را خنثی کرده است.

اثر تشديد كننده پروانه‌ای

اظهارات شاهزاده سعودی زمانی که بلومبرگ از او در مورد آینده اوپک پلاس پرسید، گویاتر بود. وی در پاسخ کتبی اعلام کرد :

در اوپک پلاس ما در گذشته محیط بسیار چالش برانگیزی را تجربه کرده‌ و قوی‌تر و منسجم‌تر از همیشه ظاهر شده‌ایم. اوپک پلاس تعهد، انعطاف‌پذیری و ابزار لازم در مکانیسم‌های موجود از جمله کاهش تولید در هر زمان و به اشکال مختلف را دارد، همانطور که در سال‌های 1399 ( 2020) و 1400  (2021) بارها و بارها نشان داده شده است.

به زودی ما کار بر روی یک توافقنامه جدید پس از سال 1401 ( 2022 ) را آغاز خواهیم کرد که بر تجربیات، دستاوردها و موفقیت های قبلی ما بنا خواهد شد. ما مصمم هستیم تا توافق جدید را موثرتر از قبل به سرانجام برسانيم. مشاهده نوسانات مضر اخیر که کارکردهای اساسی بازار را مختل و ثبات بازارهای نفت را تضعیف می کند، تنها عزم ما را تقویت می کند.

به بیان واضح، ریاض، یک تنظیم کننده کلیدی بازار جهانی نفت، قصد دارد محدودیت های تولید و عرضه کل نفت را برای بازار جهانی حفظ یا حتی افزایش دهد و به این منظور، در راستای توافق جدید اوپک پلاس که تولید را محدود می کند، تلاش خواهد کرد.

پیامدها عبارتند از: یک، روسیه می تواند درآمدهای خود از صادرات نفت را برای آینده قابل تصور نسبتاً محافظت شده در نظر بگیرد. و دوم، اگر توافق جدید اوپک پلاس «موثرتر از قبل» ایجاد شود، به احتمال زیاد ایران همراه خواهد شد. از دیدگاه ایران نیز، عضویت در کارتل اوپک پلاس با روسیه و عربستان سعودی مطلوب خواهد بود.

سعودی‌ها اساسا می‌دانند که با توجه به مواضع چین و هند، بیرون راندن روسیه از بازارهای آسیایی تا حدودي غير ممکن است. به این معنا که هر گونه افزایش حضور نفت خلیج فارس در اروپا به خودی خود اتفاق می افتد زیرا عرضه روسیه به سمت شرق می رود - و بنابراین دلیلی برای تخريب روابط اوپک پلاس با روسیه وجود ندارد. شاهزاده ابوالعزیز بن سلمان وزیر نفت این موضوع را به وضوح بیان کرده است.

بنابراین نباید انتظار کاهش چشمگیر قیمت های جهانی به دلیل رشد تولید نفت در ایران را داشت. هم عربستان سعودی و هم ایران در درجه اول به رفاه کشورهای خود اهمیت می دهند، بنابراین موقعیت آنها به گونه ای تنظیم می شود تا قیمت های فعلی راحت تر تنظيم  و شرکت های آنها سودهای فصلی خود را افزایش دهند.

اوپک پلاس جرقه فكري رئیس جمهور ولادیمیر پوتین و سپس محمد بن سلطان، جانشین ولیعهد عربستان در روز یکشنبه شش سال پیش در هانگژو چین بود. (به مقاله نويسنده تحت عنوان به اثر پروانه ای معامله نفتی پوتین و سلمان در هانگژو ، آسیا تایمز، 17 شهريور 1395  {7 سپتامبر 2016} توجه کنید).

ام.ك.بهادرا كومار
تارنماي ايندين پانچ لاين
برگردان و كوتاه سازي علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• دولت بایدن

• توافق هسته ای

• جواد اوجی

• وزیر نفت ایران

• ولادیمیر پوتین

• خرید و مبادله گاز

• ایران و روسیه

• کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه

• تفاهم بین روسیه و ایران

• عربستان سعودی