گذری بر وقایع پس از شهادت امام حسین(ع)

با آب طلا نام حسین قاب کنید

با نام حسین یادی از آب کنید

خواهید که سر بلندو جاوید شوید

تا آخر عمر تکیه به ارباب کنید

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، محققان ومورخین صاحب نام معتقدندوقایعی که بعداز شهادت امام حسین(ع) از کربلا تا مدینه برای اهل‌بیت(ع) اتفاق افتاده خیلی بیشتر از آن است که بتوان بطور مختصر آن‌ها را بیان کرد. آن ها از سوی دیگر براین باورند که بیشتر وقایع را ثبت نکرده‌اند و یا اگر ثبت کرده‌اند به تاریخ دقیق آن اشاره نشده است. در هر صورت در این یادداشت کوتاه به برخی از آن ها اشاراتی خواهیم داشت:

1- اهانت به پیکر امام حسین(ع)

پس ازآن که سنان سرامام (ع) را به خولی داد. سپاهیان عمر سعد هر چه را که حضرت به تن داشت ، غارت کردند. قیس بن اشعث و بحر بن کعب ، (لباس‌) (1) ، اسود بن خالد اودی (نعلین‌)، جمیع بن خلق اودی (شمشیر) ، اخنس بن مرثد (عمامه)، بجدل بن سلیم (انگشتر) و عمر بن سعد، (زره) (2) آن حضرت را ربودند.

2- غارت خیمه‌ها

سال ۶۱ هجری‌قمری، عصر روز دهم محرم لشکر یزید بعد از اینکه امام حسین (ع) را به شهادت رساند به دستور فرماندهان خود به غارت و آتش زدن خیمه‌ها و آزار و اذیت خاندان نبوت پرداختند، آن نامردمان به سوی خیمه‌های حرم امام حسین (ع) روی آوردند و اثاث و البسه و شتران را به یغما بردند. آنان در این امر بر یکدیگر سبقت می‌ گرفتند.(3) شمربه قصد کشتن امام سجاد(ع) همراه گروهی ازسپاهیان، وارد خیمه‌گاه شدند که زینب(س) مانع این کار شد. به نقلی دیگر برخی از سپاهیان عمر بن سعد به این امر اعتراض کردند. (4) عمر بن سعد دستور داد زنان حرم را در چادری جمع کردند و نفراتی را بر نگهبانی و محافظت آنان گماشت. (5)

3- تاختن اسب بر بدن امام

به دستور عمر بن سعد و در اجرای فرمان ابن زیاد، ده نفر داوطلب از سپاهیان کوفه، با اسبان‌شان بدن امام حسین(ع) را لگدکوب کردند و استخوان‌های سینه و پشت آن حضرت را در هم شکستند. (6)

اسحاق بن حویه (7) ، اخنس بن مرثد (8) حکیم بن طفیل ، عمرو بن صبیح ، رجاء بن منقذ عبدی ، سالم بن خیثمه جعفی ، واحظ بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانی بن شبث خضرمی و اسید بن مالک (9) با اسب بر بدن امام تاختند.

4-فرستادن سرهای شهدا به کوفه

عمر بن سعد ملعون در همان روز سرامام حسین(ع) را به همراه خولی بن یزید اصبحی و حمید بن مسلم ازدی به سوی عبیدالله بن زیاد فرستاد. او همچنین دستور داد سر شهدای کربلا را نیز از بدن جدا کنند و آنها را که هفتاد و دوسربودند با شمر بن ذی الجوشن و قیس بن اشعث، عمرو بن حجاج و عزره بن قیس روانه کوفه کرد. (10)

5-اسارت اهل بیت امام

به دستور عمر بن سعد اجساد لشکریان کوفه دفن شدند اما پیکرهای امام حسین(ع) و یارانش بر زمین ماند. (11) امام سجاد(ع) که بیمار بود، به همراه حضرت زینب(س) و بقیه بازماندگان، به اسارت گرفته شده و به دستور عمر سعد ملعون در روز یازدهم محرم دستور کوچ از کربلا به سوی کوفه نزد ابن زیاد و سپس به شام، دربار یزید فاسد جانی داده می شود.(12) اسرا در مدتی که در شام بودند بنابرروایتی در یک خرابه به صورت زندانی نگهداری می‌شدند(13 ) و در این مدت یزید ملعون چندین مرتبه خواست که امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ را شهید کند که خانم زینب مانع می‌شدند.

6- دفن شهدا

روز یازدهم (14) یا سیزدهم محرم (15) را زمان دفن شهدای کربلا بیان کرده‌اند. بنابر برخی اقوال، پس از بازگشت ابن سعد ویارانش، جماعتی از بنی اسدکه درنزدیکی کربلا منزل داشتند به صحنه کربلا وارد شدند و درپاسی ازشب که ایمن ازدشمن بودند،برامام حسین(ع) ویارانش نماز گزاردند وآنان رادفن کردند. (16)

درباره اسامی و تعداد شهداي كربلا

درباره تعداد شهدا، در منابع اختلاف است؛ اما در بیشترِ منابع تاریخی، تعداد یاران امام حسین(ع) در روز عاشورا، ۷۲ تن ذکر شده است (17) که ۱۸ نفر از بنی‌هاشم، و بقیه از دیگر قبایل بوده‌اند. همچنین همین منابع می‌گویند که نیروهای امام حسین(ع) شامل ۳۲ تن سواره و ۴۰ تن پیاده بودند. شیخ مفید در ارشاد، تعداد سرهای شهدای کربلا را ۷۲ سر ذكر كرده است. بَلاذُری در أنساب الاشراف سرهای جدا شده را ۷۲ تن ذكر کرده است ولی او از أَبي‏ مِخْنف نقل می‌کند که قبیله کنده ۱۳ سر، قبیله هوازن ۲۰ سر، قبیله بنی‌تمیم ۱۷ سر، قبیله بنی‌اسد ۱۶ سر، قبیله مذحج ۷ سر و قیس ۹ سر را با خود به نزد ابن زیاد آوردند. (18)

برخی منابع، اعداد دیگری نیز بیان کرده‌اند:

مسعودی : جمیع کسانی که با حسین(ع) در روز عاشورا در کربلا کشته شده‌‏اند، ۸۷ نفر بوده‏‌اند. (19)

بعضی روایت کرده‏‌اند که در آن روز تعداد شهیدان ۶۱ بوده است (20) ، ولی ممکن است این راویان، شهدای اهل بیت(ع) و بنی‌هاشم را به این عدد اضافه نکرده باشند. چرا که اگر تعداد شهدای از اهل بیت و همچنین بنی هاشم را به این عدد اضافه کنیم، تعداد شهدای قول بعدی به دست می‌آید.

سید بن طاووس: روایت شده است که اصحاب حسین(ع)، ۷۸ نفر بوده‌‏اند(21) و با امام (ع) ۷۹ نفر می‌‏شوند.

مجلسی از محمد بن ابی‌طالب نقل کرده است که تعداد آنها ۸۲ نفر بوده است .  (22)

از امام باقر (ع) نقل کرده‌‏اند که شهدای کربلا ۴۵ سواره و ۱۰۰ نفر پیاده بوده‏‌اند.  (23)  

1- شهدای بنی هاشم

بنابرآنچه در منابع معتبر آمده، به جز امام حسین(ع) ۱۸ تن از بنی هاشم در کربلا به شهادت رسیده‌اند.

2- شهادت فرزندان امام علی(ع)

در میان فرزندان امام علی(ع) به جز امام حسین(ع)، شش تن دیگر در کربلا شهید شدند:

۱. حضرت عباس، ۲. عبداللّه ، ۳. عثمان، ۴. جعفر، ۵ . ابوبکر، ۶. محمد.

3- شهادت فرزندان امام حسن(ع)

در کربلا سه فرزند از امام حسن(ع) به شهادت رسید: ۱. قاسم، ۲. ابوبکر، ۳. عبدالله.

4- شهادت فرزندان امام حسین(ع)

در روز عاشورا دو فرزند از امام حسین(ع) به شهادت رسیدند:

۱. علی بن حسین مشهور به حضرت علی اکبر(ع) ، ۲. عبداللّه بن حسین مشهور به حضرت علی اصغر(ع).

5- شهادت افراد قبیله بنی هاشم

۱. جعفر بن عقیل، ۲. عبدالرحمان بن عقیل، ۳. عبدالله بن عقیل ، ۴. محمد بن ابی سعید بن عقیل، ۵. عبدالله بن مسلم بن عقیل، ۶. محمد بن عبدالله بن جعفر، ۷. عون بن عبدالله بن جعفر.

نام‌های ۴۲ نفراز بنی هاشم به عنوان شهدای کربلا، فقط در برخی از منابع ذکر شده است که در ذیل ذکر می شود:

ابراهیم بن علی؛ عبّاس اصغر بن علی ؛ جعفر بن علی؛ عبداللّه اکبر بن علی؛ عبداللّه اصغر بن علی؛  عبیداللّه بن علی؛ عمربن علی ؛ عتیق بن علی؛ قاسم بن علی؛ بشربن حسن ؛ عمربن حسن ؛ ابوبکر بن حسین؛ ابوبکربن قاسم بن حسین؛ابراهیم بن حسین؛جعفربن حسین؛ حمزه بن حسین؛زیدبن حسین؛ قاسم بن حسین؛محمّد بن حسین؛ عمر بن حسین؛ محمّد بن عقیل؛ محمّد بن عبداللّه بن عقیل؛ حمزه بن عقیل؛علی بن عقیل؛ عَون بن عقیل؛ جعفر بن محمّد بن عقیل؛ ابو سعید بن عقیل؛ ابراهیم بن مسلم بن عقیل؛ محمّد بن مسلم بن عقیل؛ عبدالرحمان بن مسلم بن عقیل؛ عبیداللّه بن مسلم بن عقیل؛ ابوعبداللّه بن مسلم بن عقیل؛ علی بن مسلم بن عقیل؛ ابراهیم بن جعفر؛ ابوبکر بن عبداللّه بن جعفر؛ عون اصغر بن عبداللّه بن جعفر؛ حسین بن عبداللّه بن جعفر؛ عبیداللّه بن عبداللّه بن جعفر؛ عون بن جعفر بن جعفر؛ محمّد بن جعفر ؛محمّد بن عبّاس ؛  احمد بن محمّد هاشمی.

6- شهادت یاران امام حسین از صحابه پیامبر(ص)

اَنَس بن حارث؛ عبدالرحمان بن عبد ربّ انصاری؛  مُسلم بن عَوسَجه اسدی .

7- شهادت یاران امام حسین از اصحاب امام علی(ع)

ابوثُمامه عمرو بن عبداللّه صائِدی؛ حبیب بن مُظاهِراسدی؛  زاهر، غلام عمرو بن حَمِق  ؛  عمار بن ابی سلامه دالانی؛سعد بن حارث خُزاعی،غلام امیرالمؤمنین؛عبداللّه بن عُمَیرکَلْبی؛کَردوس بن زهیر؛نافع بن هلال بجلی.

8- شهادت اصحاب امام حسین(ع)

ابراهیم بن حُصَین اسدی؛ برادرزاده حُذَیفة بن اَسید غِفاری؛ ابوهَیاج؛ اَدهَم بن امیه؛ انیس بن مَعقِل اَصبَحی ؛  بُرَیر بن خُضَیر ؛  بشیر بن عمروحضرمی ؛ جابر بن حَجّاج ؛ جبله بن علی شیبانی ؛ جُنَاده بن حارث ؛ جُندَب بن حجیر؛ جون غلام ابوذر؛ جوین بن مالک؛ حارث بن اِمرؤ القیس؛ حارث بن نبهان؛ غلام حمزه بن عبدالمطلب؛ حتوف بن حارث؛ حجاج بن زید؛ حَجّاج بن مَسروق؛ حُرّبن یزید ریاحی؛ حلّاس بن عمرو نُعمان بن عمرو؛ حَنظَلة بن اسعد؛ رافع، هم‌پیمان بنی شنده؛ رُمَیث بن عمرو؛ زُهَیربن بِشْرخَثعَمی؛ زُهَیربن سلیم اَزْدی؛ زُهَیربن قَین بَجَلی؛ زید بن مَعقِل؛ سالم، هم‌پیمان ابن مدنیه؛ سعد بن حنظله تمیمی؛ سعید بن عبداللّه حنفی؛  سعید بن کَردَم ؛ سلیمان، غلام امام حسین(ع) ؛ سلیمان بن ربیعه ؛ سوّار بن ابی حِمیر ؛ سُوَید بن عمرو بن ابی مُطاع ؛  سیف بن حارث جابری ؛ شَبیب بن عبداللّه نَهشَلی ؛ سیف بن مالک ؛ ضَرغامة بن مالک شَوذَب ؛  ضُباب بن عامر ؛ عابس بن ابی شبیب شاکری؛ عامر بن مسلم عبدی؛ سالم، غلام عامربن مسلم؛عباد بن ابی مهاجر ؛ عبدالرحمان بن عبداللّه اَرحَبی (یزَنی) ؛ عبداللّه بن قیس غِفاری ؛  عبدالرحمان بن قیس غِفاری ؛ عُقْبه بن صَلت ؛ عمّار بن حسّان طایی؛ عمران بن کعب ؛ عمر بن اَحدوث حَضرَمی؛ عمرو بن خالد صَیداوی؛ سعد غلام عمرو بن خالد صیداوی ؛ عمرو بن خالد ازدی؛ خالد بن عمرو اَزْدی؛ عمرو بن ضَبیعه ؛ عمرو بن عبداللّه جُندَعی ؛ عمرو بن قَرَظَه انصاری؛  غلام ترک ؛ قارِب، غلام امام حسین(ع)؛ قاسم بن حبیب اَزْدی؛ قَعنَب بن عمرو نَمِری ؛ کِنانه بن عتیق ؛  مالک بن عبد بن سَریع جابری ؛ مُجَمِّع بن زیاد ؛ مُجَمّع بن عبداللّه عائِذی ؛  پسر مُجَمّع بن عبداللّه عائذی ؛ مسعود بن حَجّاج ؛ عبدالرحمان بن مسعود ؛ مسلم(/ اَسلَم) بن کثیر ؛ مُنجِح، غلام امام حسین(ع) ؛ نَعیم بن عَجْلان ؛ هَفهاف بن مُهَنَّد راسِبی ؛ هَمّام بن سَلَمه قانِصی (قایضی) ؛ وَهْب بن وهب ؛ یحیی بن سلیم مازِنی ؛ ابوشعشعا،یزید بن زیاد بن مُهاصِر؛ یزید بن ثبیط عبدی؛ عبداللّه بن نَبیط عبدی؛ عبیداللّه بن نَبیط عبدی.(24)

چگونگی و محل دفن شهدا

روز یازدهم (25) یا سیزدهم محرم (26) را زمان دفن شهدای کربلا بیان کرده‌اند . بنابر برخی گفته‌ها، پس از بازگشت ابن سعد و یارانش، جماعتی از بنی اسد که در نزدیکی کربلا منزل داشتند به صحنه کربلا وارد شدند و در موقعی از شب که ایمن از دشمن بودند، بر امام حسین(ع) و یارانش نماز گزاردند و آنان را دفن کردند. (27)

بیشتر شهدا در آرامگاه جمعی شهدای کربلا، پایین‌تر از قبرامام حسین(ع) دفن شده‌اند.علی اکبرپایین پای امام وعلی اصغر نیز بنا به قول مشهور در کنار امام دفن شده است.آرامگاه عباس بن علی(ع) نزدیک نهر علقمه و آرامگاه حر بن یزید ریاحی به فاصله کمی بیرون از شهر کربلاست .

سرنوشت کسانی که به امام حسین (ع) اهانت کردند

تمام کسانی که به حسین در روزکربلا اهانت نمودند مدت کمی پس ازآن به تیره ‌روزی مبتلا گردیدند. سرنوشت هایی مانند: کشته شدن ، کوری ، مرض‌های مختلف مثل جذام ، عطش سیراب ‌نشدنی ، خشک شدن دست همانند چوب در تابستان و آب ریختن آن در زمستان ، مرگ براثر سوختگی، عقرب گزیدگی، از دست دادن قدرت و ثروت ، بیرون رانده شدن از خانه توسط همسر. آنهایی که اموال حسین را غارت نمودند نیز به عقوبت‌هایی گرفتار گردیدند. شخصی که عمامه حسین را غارت نمود دیوانه شد . کسی که ردای حسین را غارت کرد، مبتلا به فقر گردید . شخصی که عطر و روپوش و جامه‌های حسین را غارت نمود مبتلا به جذام یا کچلی گردید. اشیایی که از حسین غارت شد تنزل قیمت پیدا کرد یا بی استفاده گردید. گوشت شترانی که از لشکر حسین غارت شد ، تلخ گردید یا آتش گرفت . عطر و لباس ها مبدل به خون گردید. طلاهای غارتی مبدل به مس گردید یا در دستان زرگرآتش گرفت و زعفران های غارتی نیز آتش گرفت.

جان کلام این که؛ یکی از بزرگترین فجایع بشری در10 محرم سال 61 هـ ق در سرزمین کربلا توسط امویان به وقوع پیوست. هنوز نیم قرنی از رحلت رسول گرامی اسلام حضرت محمد(ص) سپری نشده بود که فرزند دختر آن بزرگوار را ناخلف فاسد جانی نابکاری چون یزید بن معاویه با  دستور و مجوزش- که جانشین آن حضرت بود- به شهادت رساندند و فجایع عظیمی را که به اختصار و بدون تحلیل در این یادداشت به آن ها اشاره گردیده به وجود آوردند و با این کارنامه سیاه؛ لعن و نفرین ابدی را برای خود تا دنیا برقرار و پا برجاست به نام خودشان ثبت و ضبط نمودند.

آئینۀ حق نما حسین است حسین

جان و تن مصطفی حسین است حسین

مصبـــاح هدایت بشر تا محشر

بـی شبهه حسین است حسین

پانویس‌ها:

1- ابن‌اثیر، الکامل، ج۴، ص۷۸؛ طبری، ج۵، ص۵۴۳.

2- سید بن طاوس، اللهوف، ص۱۳۰.

3- قمی، نفس المهموم، ص۴۷۹.

4- قمی، نفس المهموم، ص۴۷۹-۴۸۰.

5- قمی، نفس المهموم، ص۴۸۲؛ نک: طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۵۴-۴۵۳.

6- الإرشاد ، المفید ، ج‏۲،ص۱۱۳، بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۲۰۴؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۵؛ مسعودی، مروج‌الذهب، ج۳، ص۲۵۹.

7- بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۲۰۴؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۵.

8- طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۵؛ ابن طاوس، لهوف، ص۱۳۵.

9- ابن طاوس، لهوف، ص۱۳۵.

10- بلاذری، انساب‌الاشراف،ج۳، ص۴۱۱؛طبری،تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۶؛ مسعودی، مروج‌الذهب، ج۳، ص۲۵۹.

11-بلاذری،انساب الاشراف،ج۳،ص۴۱۱؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۵؛ مسعودی، مروج‌الذهب، ج۳، ص۲۵۹ .

12- طبری، تاریخ‌الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۶.

13- شیخ عباس قمی، نفس‌المهوم، ترجمه آیت‌الله شیخ محمد باقر کمره‌ای، ص 568، انتشارات صاحب‌الزمان جمکران، چاپ پنجم، 1374، ص 568.

14- طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۵۵؛ مسعودی ، مروج الذهب، ج۳، ص۶۳.

15- موسوی المقرم، مقتل‌الحسین(ع)، ص۳۱۹.

16- بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۴۱۱؛ طبری،تاریخ‌الأمم والملوک، ج۵، ص۴۵۵؛ مسعودی، مروج‌الذهب، ج۳، ص۲۵۹.

17- البلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۳۹۵؛ الطبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۴۲۲؛ دینوری، الاخبار الطوال، ص۲۵۶؛ ابن اعثم الکوفی، الفتوح، ج۵، ص۱۰۱ . ابن اثیر، الکامل فی التاریخ ، ج۵ ، ص۵۹.

18- بلاذری ، انساب الاشراف ، ج۳ ، ص۲۰۷، دار الفکر.

19- مروج الذهب ، ج۳، ص۶۱ . البد و التاریخ ۶/۱۱.

20- اثبات الوصی ، ص ۱۲۶.

21- الملهوف ، ص ۶۰.

22- بحار الانوار ،  ۴۵/۴.

23- نفس المهموم ، ص ۲۳۶.

24- محمدی ری‌شهری ، شهادت ‌نامه امام حسین ، صص۶۵۰-۶۵۹.

25- طبری ، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری) ، ج۵، ص۴۵۵ . مسعودی ، مروج الذهب ، ج۳ ، ص۶۳.

26- موسوی المقرم ، مقتل الحسین(ع) ، ص۳۱۹.

27- بلاذری ، انساب الاشراف ، ج۳، ص۴۱۱ . طبری ، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری) ، ج۵ ، ص۴۵۵ . مسعودی ، مروج الذهب ، ج۳ ، ص۲۵۹.

منابع:

1- بلاذری، احمد بن یحیی جابر،( 1417ه.ق.)، انساب الاشراف،تحقیق سهیل زکارو ریاض زرکلی ، دارالفکر، بیروت.

2- خوارزمی، مقتل الحسین ، (1418ه.ق.)، تحقیق محمد طاهر سماوی ، دارانوار الهدی، قم.  

3- ابن اعثم، کتاب الفتوح، (1411ه.ق.) ، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالاضواء.

4- ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن علی بن محمد،(1412ه.ق.)، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، بیروت، دارالکتب العلمیه.

5- ابن شهرآشوب ،(1421ه.ق.) ، مناقب آل ابی طالب ، تحقیق یوسف بقاعی ، بیروت ، افست دارالاضواء.

6- ابن قتیبه دینوری ، (1410ه.ق.) ، الامامه و السیاسه، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالاضواء .

7- شیخ کلینی ، الکافی ، (1363) ، تحقیق علی اکبر غفاری ، دارالکتب الاسلامیه ، تهران .

8- شیخ مفید ، (1413ه.ق.) ، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد ، تحقیق مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، دارالمفید، قم .

9- طبرسی، فضل بن حسن، (1417ه.ق.)، إعلام الوری بأعلام الهدی، چاپ اول، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم .

10- مسعودی ،(1421ه.ق.)، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق سعید محمد لحّام ، دارالفکر، بيروت.

11-محمدی ری شهری،محمد، (1388)، دانشنامه امام حسین(ع)، ج۱۰، مترجم :محمد مرادی، دارالحدیث، قم .

12- طبري، محمد بن جرير(1387)،تاريخ الطبري، بيروت، دارالتراث،ج5.

13- بلاذري، احمد بن يحيي(1977م)، انساب الاشراف، بيروت، دارالتعارف للمطبوعات، ج3.

14- دينوري،ابوحنيفه(1371)، اخبارالطوال، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، نشر نى، چاپ چهارم.

15- جعفریان ، رسول ، (1381) ، تأملی در نهضت عاشورا، چاپ دوم ، انصاریان ، قم.

16- افشار، اسدالله (1396) ، حسين بن علي (ع)؛ ترجمان آزادي و سعادت ( فرازهاي حساس و تأثيرگذار زندگي امام حسين "ع" ازتولد تا شهادت) ، تهران: آسمان كبود.

دکتر اسدالله افشار

• دکتر اسدالله افشار

• شهادت امام حسین

• امام حسین

• غارت خیمه‌ها

• لشکر یزید

• اسارت اهل بیت

• شهداي كربلا

• قبیله بنی هاشم

• یاران امام حسین

• صحابه پیامبر