تلخ است اما چاره‌ای جز اقرار نیست!

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»،

می‌تـــوان در سایه آموختـن

گنج عشق جاودان اندوختـن

اول از استاد، یاد آموختیــم

پس، سویدای سواد آموختیم

از پدر گر قالب تن یافتیــم

از معلم جان روشن یافتیم

12 اردیبهشت سالروز شهادت استاد فرزانه آیت ا... مطهری[1] و روز معلم بر تمامی اساتید فرهیخته و فرزانگان دانشگاه مبارک باد. اساتید و معلمانی که با جان و دل در راه علم و دانش جهاد می‌کنند تا سرمایه‌های انسانی و وارسته‌ای پرورش دهند.

درباره ۱۲ اردیبهشت، روز معلم و سالروز ترور استاد شهید مرتضی مطهری طی چهار دهه گذشته بسیار گفته و نوشته شده است. تلخ است اما چاره ای جز اقرار نیست که جای مطهری ها همچنان پس از 45 سال از شهادت ایشان خالی است. او نه یک فرد بلکه «پدیده» ای بود که می توانست و می تواند برای جامعه متفکران و اندیشمندان خصوصا در کسوت روحانیت یک الگو و اسوه تمام عیار باشد. تأسف آن است که با وجود این اسوه و فراهم آمدن امکانات دیگر ما نتوانسته ایم آن گونه که شاید «مطهری» عرضه کنیم.[2]  

امروز نیز به مطهری ها نیاز داریم تا با مراقبت بر حوادث جامعه دنیای اسلام و حوادث جهانی با همان قلم و بیان شیوا با ابزار حکمت و موعظه به میدان آمده ضمن روشن کردن افکار دینی پاسخ به پرسش ها و رفع شبهات آموزه های دین را از انحرافات باز دارد.

نگارنده امیدوار است که در ذیل بتواند به این گفته ها و نوشته ها از زوایای دیگری بپردازد و مفید واقع شود:  

1- شهید آیت‌الله مرتضی مطهری از مهم ترین و پر آوازه ترین شخصیت‌های فکری و فرهنگی دوران معاصر بود. او با تسلط بسیار بالایی بر معارف اسلامی، نیازهای بی شمار نسل حاضر را برآورده کرد. آیت‌الله مطهری با داشتن اندیشه‌های بدیع، اندیشه‌های خلاقانه و شناخت صحیح از اسلام، نقش مهمی در روشنگری علاقه‌مندان به‌ویژه معلمان و دانشگاهیان داشت.

2-شهید مطهری یکی از محورهای اصلی ارتباط، پیوند و هماهنگی با علما و اساتید دانشگاه در دوران تبعید امام خمینی(ره) بود. او همواره به عنوان یک متخصص بسیار آگاه به اسلام و فیلسوفی توانا و آگاه به اوضاع زمانه به شمار می رفته است.

3- آگاهي نسل جوان از اهداف مهم مطهري بود و كتابهاي زيادي براي آنها نوشته است كه از آن جمله مي‌توان به «داستان راستان» اشاره كرد كه در سال 1965 از يونسكو جايزه گرفت. مطهری همچنین کتابهای زیادی در زمینه اسلام، ایران و موضوعات تاریخی و فلسفی نوشته است. او بیشتر به جای نوشتن کتاب، روی سخنرانی درباره اسلام کار می کرد. اما پس از شهادت وی، عده ای از شاگردانش به نوشتن این سخنرانی ها پرداختند و آن ها را مدیریت کردند تا به صورت کتاب منتشر نمودند.

4- شهید مطهری در دانشگاه تهران به عنوان رئیس گروه الهیات و معارف اسلامی خدمت کرد. وی در زمان ترور، رئیس شورای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و رییس شورای انقلاب بود.

5- وی به دلیل فعالیت هایش از یکسو مورد توجه مردم انقلابی بود و از سوی دیگر مورد خشم و کین بدخواهان انقلاب و گروهک های  ضد انقلاب مانند گروه اسلامگرای فرقان بود. مرتضی مطهری در 11 اردیبهشت ۱۳۵۸ پس از خروج از جلسه دیرهنگام از منزل مرحوم دکتر یدالله سحابی، در تهران با شلیک گلوله ترور و به شهادت رسید. گروه فرقان مسئولیت این ترور را بر عهده گرفت. استاد مطهری به عنوان یکی از برجسته‌ترین معلمان و متفکران ایران شناخته می‌شد. شهادت او ضایعه‌ای بزرگ برای جامعه علمی و فرهنگی ایران بود. پاسداشت سالروز شهادت استاد مطهری می‌تواند مناسبتی برای تقبیح خشونت و تعصب در قرائت‌های دینی هم باشد.

6- شخصیت فکری و روحی شهید مطهری، به شدّت تحت تأثیر شخصیت امام خمینی(ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی قرار داشت. این رابطه متقابل معنوی به گونه ای بود که حضرت امام خمینی(ره)  در مورد استاد پس از شهادتش فرمودند: « من اگر چه فرزند عزیزی که پاره تنم بود از دست دادم، لکن مفتخرم که چنین فرزندان فداکاری در اسلام وجود داشت و دارد.»[3]

7- استاد مطهری فرزند فکری و عملی حوزه است. خود آن عزیز از وابستگی و دلبستگی شدید خود به روحانیت و حوزه های علوم دینی با افتخار و غرور یاد می کند: « این بنده که همه افتخارش این است که در سلک این طبقه منسک است و خوشه چینی از این خرمن به حساب می آید و در خانواده روحانی رشد و نما یافته و در حوزه های علوم دینی، عمر خویش را به‌سر برده، تا آن‌جا که به یاد دارد، از وقتی توانسته اندکی در مسائل اجتماعی بیندیشد در اطراف این موضوع ـ سازمان روحانیت و مشکلات و راه حلّ آن ـ فکر می کرده است.»[4]

8- شهید مطهری اهل تقوا و شب زنده‌داری بود. اصولاً زندگی استاد در یک کلام خلاصه می‌شود و آن معرّفی اسلام به دور از هر گونه آرایش و پیرایش است. البته این شهید بزرگوار هم جاذبه‌ای نیرومند، و هم دافعه‌ای قدرتمند داشت. خیرخواه و مشکل گشا بود. بسیار دوراندیش و مآل بین و حسابگر بود. در زندگی شخصی حقوق خانواده و فرزندان را رعایت می‌کرد. در برخورد با مخالفان، انصاف را رعایت می‌کرد. در تحکیم وحدت روحانیان بسیار مفید بود.

9- اندیشه‌های تابناک و متفکرانه شهید مطهری همواره به عنوان اسلام‌شناسی آگاه، عالمی زمان شناس، دانشمندی دردآشنا و فیلسوفی توانا مورد علاقه فرهیختگان و جوانان فکور بوده و می‌باشد. استاد شخصیتی بود که پاسخ‌گویی به شبهات زمانه و مقابله با انحرافات فکری و عقیدتی را وجهه همت خویش ساخت تا بدانجا که در قبال این مجاهدت عظیم علمی جان خویش را فدای آرمان خود ساخت.

10-از نگاه تیز بین صاحب نظران؛ مهم ترین خدمت شهید مطهری به جهان اسلام تدریس و ارائه ایدئولوژی اسلامی برای دانش آموختگان، سخنرانی و آشنا کردن مردم با ظلم و ستم حکومت پهلوی و تألیف کتب متعدد در زمینه فلسفه و علوم اسلامی می باشد.

11- شهید مطهری به عنوان یک دین شناسی به این نتیجه رسیده بود که مبارزه با ظواهر تمدن غرب مانند تجمل پرستی و فرهنگ مصرف و تقلید کورکورانه از غرب مستلزم آن است که ریشه های اعتقادی و فکری آن جهان بینی که منجر به این رفتار اجتماعی می شود را قطع کرد به همین دلیل نیز در کنار نقد مکاتب غربی سعی نمود مناسب ترین الگوها را ارائه دهد.[5]

 ‏12- مطهری جهت مبارزه با افکار ناسیونالیستی که خصوصا در دوران پهلوی دوم جهت احیای جشنهای 2500 ساله شاهنشاهی ایران، اسلام را بعنوان یک دین مزاحم برای ایرانیان توصیف می کردند به مبارزه پرداخت و کتاب خدمات متقابل اسلام وایران را که ابتدا به صورت سخنرانی ایراد شد را تالیف نمود و به تاثیر به سزای اسلام در رشد و ترقی ایران و نیز خدمات ایرانیان به اسلام و تمدن اسلامی پرداخت. و زمینه رد و غواصات ملی و مذهبی را در کنار هم در بین نسل جوان فراهم کرد بطوریکه براساس مدارک موجود استقبال جوانان و دانشجویان از این سخنرانیها بسیار زیاد بود بطوریکه ازشهرهای مختلف برای شرکت در این مجلس به تهران می آمدند.[6]

13- برای ماندگاری و جاویدان شدن آثار و اندیشه‌های مطهری باید حوزه‌های علمیه و دانشگاهی و مراکز آموزش عالی نقش اصلی را ایفا و برنامه جامع خود را تدوین و به افکار عمومی ارائه کنند. به رغم برخی اقدامات نمی‌توان قصور و کوتاهی جبران‌ناپذیرکانون‌های تولید علم و اندیشه نسبت به اندیشه‌های مطهری را آن هم پس از 45 سال نادیده انگاشت که برای جبران این کوتاهی باید اقداماتی اصولی و بنیادین صورت گیرد. [7] به تعبیر زیبا و شایسته برادر فاضل و فرهیخته ام جناب دارابی ارجمند؛ مطهری را باید با جامعیت آن شناخت و معرفی کرد. مطهری مختص به یک طبقه یا قشر نبود، مطهری به جهان بشریت، آزادگی، حریت، استقلال، دینداری، اخلاق و معنویت اختصاص داشت. مطهری را باید از نو شناخت.[8]

14-نامگذاری12 اردیبهشت درتقویم رسمی کشور به عنوان روز معلم به خاطر شهادت علامه مرتضی مطهری(ره) دلایل متعددی می‌تواند داشته باشد اما بی شک نقش معلمی و استادی مطهری در حوزه و دانشگاه که خود بزرگ‌ترین الگو برای نظام تعلیم و تربیت و معلمان کشور می‌تواند باشد را باید اصلی‌ترین علت دانست.

15- معلمان در ایران همواره نقشی کلیدی در تعلیم و تربیت نسل‌های آینده ایفا کرده‌اند. دوازدهم اردیبهشت ماه، سالروز شهادت استاد فرزانه، عالم باتقوا و الگوی ایمان و استقامت ، علامه مطهری را روز معلم نام نهادن که سرمشق معلمان و اساتید ایران اسلامی است.

16-انتخاب ۱۲ اردیبهشت به عنوان روز معلم، فرصتی برای قدردانی از زحمات و تلاش‌های آنها بوده است. نامگذاری ۱۲ اردیبهشت به عنوان روز معلم، می‌تواند انگیزه‌ای برای معلمان باشد. این اقدام باعث شد آنها با تلاش و فداکاری بیشتر، به رسالت خود در قبال تعلیم و تربیت نسل‌های آینده عمل کنند. روز معلم روز ویژه‌ای برای ادای احترام عملی به معلمان و قدردانی از تلاش های بی وقفه آنهاست که شامل جشن هایی برای تجلیل از آنها به دلیل مشارکت ویژه آنها در آموزش نسل جوان است.

17-در سراسر جهان، تدریس تاثیرگذارترین شغل است. معلمان برای شکل دادن به ذهن جوانان شناخته می شوند زیرا بدون دانش هیچ کس نمی تواند در این جهان وجود داشته باشد. معلمان می توانند ارزش های خوب را به دانش آموزان و دانش پژوهان منتقل کنند و آنها را به شهروندانی مسئولیت پذیر تبدیل نمایند.

18- معلمان معمار جامعه هستند و بدون آنها هیچ جامعه ای نمی تواند در مسیر ترقی قدم بگذارد. تدریس یک هنر است و معلم یک هنرمند. دانش، تفکر و خلاقیت از ویژگی های معلم است که با علم روز همراه است.

19- باید تأسف خورد به دیدگاه دولتمردانی که می گویند وزارت آموزش و پرورش وزارت مصرفی است نه تولیدی و کسی نیست که به آنان بگوید که آموزش و پرورش بالاترین تولید را در کشور دارد سالانه بیش از هیجده میلیون تولید دارد، آیا این مغزهایی که در مدارس توسط سربازان پیامبر اعظم(ص) ساخته می شوند، تولید نیستند، آیا افرادی که اکنون به عنوان دانشمندان هسته ای باعث افتخار ایرانیان در جهان علم و دانش هستند در مدارس و دانشگاهها ساخته نشده اند، آیا وقت آن نرسیده است که نسبت به معیشت فرهنگیان فکری عاجل شود، مگر می تواند معلمی که دغدغه گذران زندگی دارد با آرامش در کلاس درس حضور پیدا کند، مگر معلمی که نصف اوقات خود را برای امرار معاش در شغل های متفاوت مشغول می شود و با خستگی سر کلاس حضور پیدا می کند می تواند تأثیرگذار بر دانش آموز باشد. مگر فرصتی پیدا می کند تا برای خود طرح درس و از آن مهمتر طرح تربیتی برای فرزندان این جامعه داشته باشد. بیایید با یک انقلاب فرهنگی طرحی برای ساختن یک آموزش و پرورش پویا و شکوفا و پایدار پیدا کنیم.

بیایید به سخن شهید آیت الله دکتر بهشتی ارزش بدهیم که می فرمود: «مردم از کمبود ناراضی نیستند از بی‌عدالتی ( از تبعیضات و...) ناراضی هستند».

معلمین ما از کمی حقوق ناراضی نیستند بلکه تبعیضی که دولتمردان ما نسبت به حقوق این قشر جامعه ساز قایل هستند ناراحت و  ناراضی اند.

چرا دولتمردان و نمایندگان مجلس ما که اکثرا از قشر فرهنگی و دانشگاهی و حوزوی هستند به فکر معیشت معلمین شاغل و بازنشسته نباشند تا معلمین مجبور شوند برای احقاق حقوق و اظهار نارضایتی خود بارها مقابل مجلس حاضر شوند و تجمع کنند، آیا این در شأن معلم جمهوری اسلامی می باشد که مجبور به این عکس العملها بشود، چرا دولتمردان وقتی خودشان به حقوق بالاتر و رفاه می رسند، اساتید خود را فراموش می‌کنند؟ [9]

جای بسی شرمندگی است که اعتراف کنیم با چنین روندی هر روز شاهد نزول کیفی و کمی موقعیت آموزش و پرورش کشور هستیم و تا دولت بیدار نشود و تا اراده نکند، باید هر لحظه نظاره گر سقوط نظام آموزشی کشور باشیم و اگر وزیر قوی و مقتدر در رأس آموزش و پرورش قرار نگیرد و به حقوق حقه معلمان رسیدگی نشود باید منتظر سقوط ارزش ها، اصول ها و آرمان ها در اجتماع و در سطح خانواده ها باشیم تا دیر نشده به فکر فردای ایران اسلامی باشیم و در روز معلم با معلمان عزیز عهد و پیمان بسته شود که به امور مادی و رفاهی آنان بطور ویژه رسیدگی خواهد شد تا بدون دغدغه به وظیفه ذاتی خود در قبال دانش آموزان و جامعه و کشور عمل نمایند.

20- با توجه به آن چه گفته شد به طور کلی سیاست های دولت باید در رسیدگی به امور مادی و معنوی معلمان در امر آموزش و پرورش باید دقیق، کارشناسی شده و با برنامه زمان بندی مناسب برای دوره های کوتاه مدت و بلند مدت و با بهره گیری از تجربه کشورهای موفق در این زمینه ارزیابی، بررسی و تعیین شود. دانش آموزان که آینده سازان این مرز و بوم هستند، نیازمند توجه معلمان، دولت و تمامی سازمان‌ها و ارگان‌های تأثیر گذار هستند. در نتیجه تحول ساختاری و مدیریتی و به دور کردن آموزش و پرورش از بازی‌های سیاسی و توجه ویژه به معیشت معلمان و پرهیز از برنامه هایی که فقط دانش آموزان را که برای کنکور و نه برای زندگی آماده می کنند بسیار با اهمیت است.  به امید روزی که با اهتمام دولت همه روز، روزمعلم باشد و استعدادها شکوفا و این سرزمین با اندیشه آنان در جهان بدرخشد.

پی‌نوشت:

[1] - ترور استاد شهید مطهری در روز سه شنبه یازدهم اردیبهشت ماه سال 1358 در تاریکی شب در حالی که از یکی از جلسات فکری سیاسی بیرون آمده بود به دست گروه جنایتکار فرقان به شهادت رسید .  از آن جا که این روز به نام روز کارگر شناخته می‌شد، روز بعدش ۱۲ اردیبهشت به عنوان روز شهادت استاد و روز معلم تعیین گردید.

[2] -پورحسین؛ مهدی. مطهری برای همه زمانها. روزنامه جمهوری اسلامی: ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۶.

[3] - نمایندگی ولیّ‌فقیه در سپاه؛حاصل عمر، تبلیغات و انتشارات نمایندگی ولیّ‌فقیه در سپاه, ص 24، اوّل اردیبهشت 1369.

[4] -  سیدناصری؛حمیدرضا و ستوده, امیررضا(1377). پاره‌ای از خورشید (گفته‌ها و ناگفته‌ها از زندگی استاد مطهری). ص 28.

[5] - فولادی؛ محمد و عزیز بختیاری؛ محمد. عوامل تضعیف خودباوری فرهنگی، معرفت، شماره 31، ص 117.

[6] - مطهری؛ مرتضی. خدمات متقابل اسلام و ایران،ص14.

[7] - دارابی؛ علی. مطهری را باید از نو شناخت. روزنامه جام جم: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۹.  

[8] - همان.

[9] - حجتی؛ محمد امین. رسالت جامعه اسلامی نسبت به معلم. مجله ویستا.

دکتر اسدالله افشار

• دکتر اسدالله افشار

• 12 اردیبهشت

• مطهری

• آیت‌الله مرتضی

• آگاهي نسل جوان

• شهید مطهری

• جهان اسلام

• روز معلم

• علامه مرتضی مطهری