عوامل پیروزی اردوغان در انتخابات 2023 ترکیه

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، سرانجام پس ازکش و قوس‌های فراوان، انتخابات 2023 ترکیه با پیروزی و برتری ناچیز رجب طیب اردوغان، سیاستمدار کهنه کار آنکارا به پایان رسید که بار دیگر تا پنج سال آینده میزبان کاخ Bestepe باشد.[1] البته از نگاه کارشناسان این پیروزی نه چندان قوی و محکم از دوستگی عمیق در جامعه ترکیه حکایت دارد. البته باید به این نکته مهم نیز اشاره داشت که؛ شکاف‌های تاریخی بین قومیت‌های ترک و کرد، مذهبیون و لایک‌ها و نیز در نوع نگاه به شرق و غرب در ترکیه وجود داشته ولی در چند سال اخیر اقدامات نه چندان موفق اردوغان بر این دوستگی‌ها افزوده است.

با توجه به آن چه در سطور بالا بیان شد و همچنین فضای بسته و امنیتی بعد از کودتای سال 2016، بیکاری و تورم پس از سال 2020 که همه جریان‌ها را از مذهبی گرفته تا سایر جریان‌های سیاسی و اجتماعی را دلخور کرده است، نکته قابل تأمل این است که؛ تحت این شرایط و به رغم شکست ائتلاف مخالف پیش بینی می‌شود که بعد انتخابات مخالفت‌ها با اردوغان همچنان ادامه دار باشد.
 

مجدد تأکید می‌شود این دور از انتخابات ریاست جمهوری ترکیه غیرقابل پیش بینی ترین و پرتنش ترین انتخابات در تاریخ این کشور بوده است.در این دور رقابت عملا شاهد شکاف عمیقی در جامعه و سیاست ترکیه و تقابل دو گفتمان سیاسی مختلف یعنی اسلام گرایی و سکولاریسم بوده‌ایم.
با این حال، تا حدودی غیرقابل تصور بود که اردوغان، این سیاستمدار کهنه کار با تجربه ترکیه، شکست بخورد. دلیل این امر این است که با وجود همه بحران‌های اقتصادی و سختی‌های پس از زلزله ترکیه، رئیس جمهور این کشور همچنان یک چهره سیاسی محبوب در این کشور محسوب می‌شود. اما سئوال اصلی این است که چه عواملی در پیروزی اردوغان و شکست کمال قیلیچداراوغلو[2] مؤثر بوده است؟ در زیر به برخی دلایل پیروزی اردوغان اشاره می‌شود:
 

 دلیل اول – بی اعتمادی مردم به قیلیچداراوغلو
در ابتدا باید گفت که اگر این دور پیروزی اردوغان به سختی به دست آمد و انتخابات امسال به دور دوم کشیده شد، به دلیل افزایش محبوبیت قیلیچداراوغلو نبود، بلکه به دلیل رکود اقتصادی و ضعف مدیریتی در مقابله با زلزله‌ای که در بهمن ماه در کشور رخ داد، بود.  

اما مهم ترین دلیل شکست مجدد قلیچداراوغلو در برابراردوغان، اتحاد او با رهبران مخالف موسوم به «ائتلاف ملی» است. تفاوت در رویکرد و دیدگاه بین شش حزب مخالف دراین ائتلاف یکی از مهم ترین عوامل بی‌اعتمادی مردم به قیلیچداراوغلو به عنوان نامزد ریاست جمهوری این ائتلاف بود. زیرا پیش بینی می‌شد که در روز انتخابات بین این احزاب اختلاف نظر شدیدی در مورد نحوه اداره کشور وجود داشته باشد و در نتیجه شرایط اجتماعی نه به سمت توسعه و پیشرفت بلکه به ترکیه قبل از اردوغان بازگردد. سکوت خانم مرال آکشنر، رهبر حزب خوب، به عنوان یکی از اعضای ائتلاف ملی پس از دور اول انتخابات، شکاف عمیقی را در ائتلاف نشان داد، همین امرکافی بود تا حامیان ائتلاف ملی را از پیروزی قلیچداراوغلو ناامید کند.
 

 بکرآغردار مدیرعامل شکرت تحقیقات و نظرسنجی کُندا، از نخستین تحلیلگرانی بود که درباره نتایج انتخابات ریاست جمهوری ترکیه اظهار نظر کرد. او در گفتگو با شبکه تلویزیونی فاکس تی. وی ترکیه گفت: «به نتایج آرا نگاه کنید. اردوغان با نتیجه ۵۲ به ۴۸ برنده شده است. بر اساس قوانین دموکراسی و انتخابات، او پیروز است. اما اختلاف رأی بسیار ناچیز است و حالا می‌توانیم بگوییم که ترکیه، عملاً مانند یک هندوانه، از وسط قاچ شده و تبدیل به دو نیمه مساوی شده است. نیمی از مردم ترکیه در یک سر قطب و نیم دیگر نیز در سر دیگر قطب سیاسی و اجتماعی جمع شده‌اند و ظاهراً تحت هیچ شرایطی به هم نمی‌رسند. این همه تحول سیاسی و اقتصادی روی داده، اما بر آرای مردم اثر نگذاشته است. چرا؟ چون ما در واقع انتخابات نداریم! ما فقط سرشماری داریم! ما هر بار جمع می‌شویم تا تعداد علاقه‌مندان به این دو نصف هندوانه را سرشماری کنیم».[3]
 

مصطفی قارا علی اوغلو از دیگر تحلیلگران ترکیه در تحلیل اینکه چرا قلیچداراوغلو شکست خورد و اردوغان چگونه پیروز شد می‌گوید: «درتحلیل اینکه چرا قلیچداراوغلو شکست خورد و اردوغان چگونه پیروز شد، نکات فراوانی برای گفتن وجود دارد، اما هیچ کدام مهمتر از این نیست که بدانیم از لحاظ ساختارجامعه شناسی ترکیه، با اکثریت ۶۵ درصد محافظه‌کار - ملی‌گرا - راست‌گرا، باز هم کسب رأی ۴۸ درصدی توسط بلوک سکولاری که در شرایط عادی تنها ۳۰ درصد رأی دارد، موضوع مهمی است».[4]
 

دلیل دوم- امنیت  و اقتصاد؛ مهم ترین مؤلفه برای مردم ترکیه
دلیل دوم را می‌توان در توجه مردم به مسئله بقا و امنیت در اقتصاد بررسی کرد؛ منتقدان اردوغان اعم از احزاب و روزنامه نگاران در دو سال گذشته با توسل به هجمه و انتقاد سعی در زیر سئوال بردن مدیریت اردوغان و رویکرد تیمش به اقتصاد داشتند تا زمینه شکست وی در انتخابات را فراهم کنند. آنها توانستند درصد قابل توجهی از جامعه را به خود جذب کنند اما این برای شکست اردوغان کافی نبود. زیرا موضوعی که اردوغان توانست به افکار عمومی القا کند اهمیت امنیت و بقای کشور در برابر تهدیدات خارجی بود. زمانی که مقامات آنکارا انتخابات را به موضوع بقا مرتبط دانستند و گفتند این انتخابات مربوط به بقای کشور است، این ترس را در افکار عمومی ایجاد کردند که در صورت شکست اردوغان و حزب وابسته به او، احتمال به خطر افتادن ثبات و امنیت کشور وجود دارد. پیروزی اردوغان نشان می‌دهد که با وجود نارضایتی مردم از شرایط اقتصادی این کشور، امنیت مهم‌ترین مؤلفه برای مردم ترکیه است.
 

 دلیل سوم- محبوبیت اردوغان در بین گروه‌های اسلامی و سنتی
دلیل سوم محبوبیت مداوم اردوغان در بین گروه‌های اسلامی و سنتی است. این گروه برای اردوغان از اهمیت زیادی برخوردار است و در واقع مهمترین دارایی وی برای ادامه زندگی سیاسی است. به همین دلیل، در سالهای اخیر، اردوغان تمام تلاش خود را کرده است تا این گروه اسلامی را درکنارخود داشته باشد. بنابراین، بخش مهمی از سخنان اردوغان همیشه بر موضوعاتی متمرکز است که به این گروه علاقه‌مند هستند. به عنوان مثال، در پایان سخنان خود، اردوغان همیشه دعا می‌کند. این دقیقاً همان چیزی است که میهن پرستی و ارادت اسلامی را در بین گروه‌های سنتی ایجاد می‌کند. این گروه که به دلیل اعتقادات مذهبی و رعایت حجاب در دوره‌های قبلی دچار سختی‌های زیادی شده‌اند، اردوغان را ناجی خود می‌دانند و ترجیح می‌دهند که وی به عنوان رهبرآنان در وضعیت فعلی ترکیه باقی بماند.
 

دلیل چهارم- موفقیت اردوغان در عرصه تولید و صادرات
در میان این همه، پیشرفت‌های حاصل در بخش صنعت در زمان سلطنت حزب عدالت و توسعه نباید به عنوان چهارمین عامل پیروزی اردوغان فراموش شود. به عنوان مثال، تولید و صادرات هواپیماهای بدون سرنشین Bayraktar و حمایت همه جانبه دولت فعلی ترکیه برای شرکت Baykar یک افتخار ملی برای ترکیه محسوب می‌شود. این شماره مانند کارت برنده بود که رسانه‌های نزدیک به اردوغان در سالهای اخیر روی آن تمرکز کردند تا احساسات ناسیونالیستی را تحریک و تهییج کنند که با این که طرف دیگری به قدرت برسد، این پیشرفت‌ها حاصل نخواهد شد. علاوه براین ، Haluk Bayraktar ، مدیرعامل شرکت Baykar ، همیشه از احتمال رأی نیاوردن اردوغان و نبود او در مقام ریاست جمهوری که می‌تواند بر عملکرد شرکتش تأثیرگذار باشد ابراز نگرانی می‌نمود.
 

دلیل پنجم- موفقیت اردوغان در رویکرد سیاست خارجی
با این حال، می‌توان دلیل پیروزی اردوغان را در رویکرد سیاست خارجی خود تحلیل کرد. اردوغان به عنوان بخشی از سیاست‌های استراتژیک وی ، سیاست مبتنی بر تعادل با دولت‌های منطقه‌ای و غربی را در اولویت قرار داد. رئیس جمهور ترکیه نیز با وجود روابط مطلوب با دولت‌های اروپایی ، به روابط کشورش با دولت‌های منطقه‌ای در منطقه خلیج فارس توجه کرد.
 

تنها اشتباه اردوغان در سیاست خارجی شکاف روابطش با سوریه بود و البته چندماه قبل از انتخابات برای بهبودی این شکاف تلاش نمود. اما این مسئله بر تعداد آراء وی تأثیر گذار نبود. البته، اردوغان با از سرگیری روابط آنکارا با ابوظبی و ریاض، فرصت انتقاد مخالفان از خود را سلب نمود. تلاش‌های آنکارا به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار در جنگ روسیه و اوکراین و واسطه گری وی برای انجام توافق‌های مهم نیز در بین دستاوردهای سیاست خارجی اردوغان طی دو سال گذشته غیرقابل انکار است. شاید برخی از سیاست‌ها و رویکردهای منطقه ای اردوغان مورد حمایت سایر دولت‌ها قرار نگیرد، اما این نوع سیاست برای شهروندان ترکیه محبوب و مطلوب بوده است.
باید گفت که بزرگترین خطای Ekrem Imamoglu در نامزدی وی بود. اردوغان خوب می‌دانست که اگر رقیب او اماموگلو باشد ، می‌تواند او را شکست دهد. به همین دلیل قبل از انتخابات ، هر بار که در سخنرانی‌های خود به او خطاب می‌کرد ، گفت: "اوه ، اکرم اماموگلو ، اگر حقیقت را می‌گویید، خودتان کاندیدای ریاست جمهوری باشید."
 

باید پذیرفت که اردوغان هنوز به عنوان یک شخصیت سیاسی کاریزماتیک در جامعه ترکیه و جامعه جهانی شناخته می‌شود ، و اگرچه اماموگلو سعی کرد با ایجاد اتحاد با احزاب دیگر و ایجاد جبهه‌ای در برابر اردوغان ، او را شکست دهد، اما هنوز به همان اعتبار سیاسی به عنوان اردوغان دست نیافته است.
اماموگلو با توجه به نظرسنجی‌های انجام شده توسط مؤسسات انتخاباتی ترکیه و خارجی که پیش بینی زودرس کرده و او را "پیروزی این رقابت" اعلام کردند، هیجان زده شده و فریب خورده و به شدت از آن ضربه دریافت نمود. در حالی که او قبلاً شکست در برابر اردوغان را تجربه کرده بود، وارد مبارزات انتخاباتی شد. شاید به همین دلیل است که این روزها در ترکیه او را "مردی که از باختن و بازنده شدن خسته نمی‌شود" خوانده و یاد می‌کنند.
 

با توجه به مباحث و تحلیل ذکر شده در بالا ، می‌توان گفت که سرانجام اردوغان با به دست آوردن حمایت سینان اوگان، نماینده ائتلاف ATA (در دور اول انتخابات) توانست پیروزی خود را در دور انتخابات تضمین کند تا یک بار دیگر وارد کاخ ریاست جمهوری با کالسکه شش اسب شود.[5]
تانجو توسون، استاد دانشگاه علوم سیاسی ترکیه در مورد اصلی‌ترین دلیل پیروزی اردوغان می‌گوید: «بخش مهمی از رأی دهندگانی که در دور نخست به سینان اوغان رأی دادند، این بار به اردوغان رأی دادند. در عین حال، حمایت امید اوزداغ ملی گرا از قیلیچداراوغلو و تقویت برخی گفتمان‌های ملی گرایانه در ائتلاف ملت، تا حدودی از آرای کرد‌های حامی قیلیچداراوغلو کاسته است».[6]
باید منتظرشد و دید آیا اردوغان با رویکرد جدید و با وعده « قرن ترکی» در سده جدید می تواند باعث رشد، شکوفایی و پیشرفت کشورش گردد و با بازسازی در اندیشه و نگاه نو سیاسی خود آیا در برخورد با رسانه‌های منتقد و منتقدان خود ملتزم به دموکراسی خواهد بود و از سرکوب آنان دست خواهد کشید؟ و اصولا آیا مردم ترکیه با اردوغانی مواجه خواهند شد که پوست اندازی کرده و در دوره سوم و آخرین دور از حضورش برمسند ریاست جمهوری، خاطرات خوش وعملکردی قابل دفاع ازخود برجای خواهد گذاشت؟
 

پی‌نوشت:  

[1] - کمیسیون عالی انتخابات ترکیه شامگاه یکشنبه 28 مه( 7 خرداد1402) اعلام کرد که «رجب طیب اردوغان»، برای دوره جدید ریاست جمهوری این کشور پیروز شد. «احمد یانار»، رئیس ‌کمیسیون عالی انتخابات ترکیه، همان شبِ انتخابات دور دوم گفت که نتایج نشان می‌دهد «اردوغان» 53 درصد آراء و «قلیچداراوغلو» ۴۷ درصد آراء را به دست آورده‌اند. پس از قطعی شدن پیروزی اردوغان، او که خیلی ذوق‌زده بود به روی سقف یک اتوبوس در اسلامبول رفت و برای مردم آواز خواند. او سپس با تبریک به مردم گفت: «ما عاشق اسلامبول هستیم، کار خود را با اسلامبول شروع کردیم و با آن ادامه خواهیم داد.» او که گویا خوشحالی به سخن و دادن وعده‌های بزرگ وادارش می‌کرد، گفت: «شما دوباره این وظیفه را به ما دادید، ما با هم قرن ترکیه را خواهیم ساخت.» همچنین هواداران اردوغان در شهرهای مختلف از جمله آنکارا و اسلامبول به خیابان‌ها آمده‌ و پیروزی او را جشن گرفتند.
 
 

[2] - کمال قیلیچداراوغلو؛ نامزد شکست خورده در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری ترکیه در اولین سخنرانی خود پس از پایان دور دوم انتخابات از روند انتخابات انتقاد کرد و آن را «ناعادلانه» خواند. قلیچداراوغلو در اولین سخنرانی خود پس از پایان دور دوم انتخابات ریاست جمهوری گفت که به فعالیت‌های اپوزیسیونی خود ادامه خواهد داد. وی ضمن انتقاد از روند انتخابات ریاست‌جمهوری گفت: «ما ناعادلانه‌ترین روند انتخاباتی را در سال‌های اخیر تجربه کرده‌ایم...در این انتخابات، اراده مردم برای تغییر آشکار شد و ما به مبارزه برای برقراری دموکراسی ادامه خواهیم داد.» البته او دیگر نتایج را زیر سؤال نبرد و به طور غیر مستقیم پذیرای شکست خود شد؛ یک اخلاق خوب سیاسی که برخی در ایران باید آن را یاد بگیرند!
[3] - جوان آنلاین: دوشنبه ۰۸ خرداد ۱۴۰۲ - ۱۳:۱۷- کد خبر: 1160407.
[4] - همان.
[5]- Five factors that lead to Erdogan win. By Azar Mahdavan. Translator: Asadollah Afshar. TEHRANTIMES/ May 30, 2023 - 11:55

[6] - جوان آنلاین: دوشنبه ۰۸ خرداد ۱۴۰۲ - ۱۳:۱۷- کد خبر: 1160407.
 

دکتر اسدالله افشار

• دکتر اسدالله افشار

• انتخابات 2023 ترکیه

• رجب طیب اردوغان

• انتخابات ریاست جمهوری ترکیه

• اسلام گرایی و سکولاریسم

• زلزله ترکیه

• قیلیچداراوغلو

• ائتلاف ملی

• مصطفی قارا علی اوغلو

• مردم ترکیه

• شکست اردوغان

• محبوبیت مداوم اردوغان

• رئیس جمهور ترکیه

• جنگ روسیه و اوکراین