انتخاب مردم ترکیه در 14 مه؛ اردوغان یا قلیچ‌داراوغلو؟

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، هرچه به انتخابات ریاست جمهوری ترکیه نزدیک می‌شویم، کوره تبلیغات سیاسی داغ می‌شود و جامعه ترکیه بیشتر به آینده انتخابات توجه می‌کند. این روزها خیابان‌ها و کوچه‌های ترکیه مملو از رنگ و بوی انتخابات است و آنچه مشاهده می‌شود عزم اپوزیسیون برای شکست رجب طیب اردوغان است.

اگرچه قلیچ‌داراوغلو، اردوغان، محرم اینجه[1]و سینان اوغان چهار نامزد اصلی ریاست جمهوری هستند، اما نظرسنجی‌ها ونظارت بر انتخابات نشان می‌دهدکه برنده نهایی این ماراتن یا اردوغان یا قلیچ‌داراوغلو[2] خواهد بود.

تبلیغات سیاسی هوشمندانه کمال قلیچ‌داراوغلو در دو سال گذشته به گونه‌ای بوده است که او توانسته اقشار مختلف جامعه به ویژه بخشی از محافظه کاران را به دست آورد. ائتلاف او با حزب سعادت (حزب اسلامی ترکیه)، حزب آینده، حزب دموکرات و حزب خوب موسوم به "اتحاد ملت" راه را برای جلب اعتماد عمومی برای حزب وابسته به او، حزب جمهوری خواه خلق، هموار کرده است. این سیاستمدار کهنه کار با دادن وعده‌های اقتصادی در جلسات مبارزات انتخاباتی خود توانسته درصد قابل توجهی از مردم ترکیه را امیدوار کند.

این امید وجود دارد که پس از رکود اقتصادی و زلزله ویرانگر، ترکیه روزهای روشن تری را پیش رو داشته باشد. صرف نظر از اینکه وعده‌های انتخاباتی او پس از پیروزی احتمالی چقدر محقق خواهد شد، باید گفت که پیروزی قلیچ‌داراوغلو از طرف اتحاد ملت و روزهای پس از انتخابات با سه چالش بزرگ اجتماعی و سیاسی همراه خواهد بود.

چالش اول مربوط به نوع همکاری بین شش حزب مختلف در اتحاد ملت است. رویکردها و انواع تفکرات سیاسی در داخل اتحاد به قدری متفاوت است که می‌توان پیش بینی کرد که پس از انتخابات و پیروزی قلیچ‌داراوغلو، اعضای ائتلاف ملت در اداره کشور با اختلافات اساسی مواجه خواهند شد.

 به عنوان مثال، حزب جمهوری خواه خلق به رهبری قلیچ‌داراوغلو یک حزب سکولار است، در حالی که حزب خوب به رهبری مرال آکشنر یک حزب ملی گرا و سکولار است و حزب سعادت به رهبری تمل کارام الله اوغلو یک حزب اسلامی است که میراث سیاسی نجم الدین اربکان، نخست وزیر سابق ترکیه را به ارمغان آورده است.

علی باباجان، رهبر حزب دموکراسی و پیشرفت و احمد داود اوغلو، رهبر حزب آینده نیز از جمله احزابی هستند که زمانی در خط مقدم سیاست‌های حزب عدالت و توسعه اردوغان قرار داشتند.
حال با توجه به اختلافات این احزاب که تنها نقطه اشتراک آنها برکناری اردوغان از قدرت است، تا چه حد احتمال دارد در اداره کشور انسجام و وحدت داشته باشند، موضوعی که احمد داوود اوغلو اخیرا در سخنرانی‌های خود پیش بینی کرده بود.
 

اما چالش دوم به هویت ملی مربوط می‌شود. هر دولتی پس از به دست گرفتن قدرت تمام تلاش خود را برای تعریف هویت ملی انجام می دهد. اردوغان در بیست سال اخیر توانسته است هویت ملی جدیدی بر اساس عثمانی گری ترسیم کند.
احیای فرهنگ عثمانی در قالب احترام به میهن، پرچم و ارتش در ترکیه دقیقاً مشابه هویت ملی ترکیه بود که حامیان اردوغان از آن پیروی می‌کردند. اردوغان با یادآوری دوران باشکوه عثمانی توانست حس میهن پرستی را در بین مردم این کشور ایجاد کند. با وجود این، قلیچ‌داراوغلو و حامیانش هرگزدیدگاه مثبتی نسبت  به هویت ملی نئوعثمانی که اردوغان ایجادکرده است نداشته‌اند. بنابراین می‌توان پیش بینی کرد که در صورت پیروزی نئوعثمانی، هویت جدیدی تعریف می‌شود. با این حال، با توجه به تنوع و تعدد احزاب در اتحاد ملت، مشخص نیست که این هویت ملی به چه شکل خواهد بود، زیرا سه دیدگاه مهم وجود دارد: ملی گرایی، اسلام گرایی و سکولاریسم در اتحاد ملت.

اما چالش سوم ؛ پیش بینی فضای متلاطم در روزهای پس از انتخابات است. مهمترین تغییر سیاسی در هر کشور برگزاری انتخابات ریاست جمهوری است زیرا زمانی که یک رئیس جمهور جدید در کشوری قدرت را به دست می‌گیرد، جامعه می‌تواند تغییرات اساسی را در زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مشاهده کند.
این نوع تغییرات ممکن است برای برخی از نیروهای سیاسی و غیرسیاسی آن جامعه مطلوب باشد اما این تغییرات ممکن است باعث نارضایتی سایر اقشار جامعه نیز شود. از این رو در برخی از تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری، بحث‌های سیاسی، انتقادات متقابل و کشمکش‌های کاندیداها و سیاستمداران نزدیک به هر نامزد به حدی داغ می‌شود که این فضای متشنج می‌تواند سرنوشت و آینده آن جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
 

در دو سال گذشته شاهد چنین فضایی در ترکیه بوده ایم که انتخابات تأثیر بسزایی در جامعه دارد. توجه مردم ترکیه به روند انتخابات و بیان نظرات آنها در مورد نظام سیاسی این کشور نشان می‌دهد که انتخابات روز یکشنبه 14 مه 2023 ( 24 اردیبهشت1402)ترکیه در مقایسه با انتخابات قبلی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
در این زمینه، عزم اپوزیسیون و حامیان آن برای پایان دادن به حکومت حزب حاکم و انتقاد شدید آنها از احزاب مخالف، فضای سیاسی شدیدی را در ترکیه ایجاد کرده است تا جایی که حامیان هر ائتلاف، به ویژه اتحاد خلق و ائتلاف ملت، در صورت شکست نامزدهای مورد نظرشان احساس شکست می‌کنند.
 

نوع بحث‌ها و ابراز اعتراض مردم ترکیه، مصاحبه‌های خیابانی و نظرات کاربران شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که رأی گیری نسبت به سال 2018 و انتخابات قبل از آن برای جامعه ترکیه اهمیت قابل توجهی پیدا کرده است. صرف نظر از اینکه چه کسی بین دو نامزد اصلی، اردوغان و قلیچ‌داراوغلو پیروز می‌شود، این احتمال وجود دارد که پیروزی هر نامزدی با اعتراض نامزدهای شکست خورده و حامیان آنها مواجه شود.

با توجه به ناآرامی‌های اخیر بین هواداران نامزدها، این احتمال وجود دارد که در صورت عدم مدیریت؛ امنیت انتخابات و برگزاری انتخابات زیرسئوال برود و درنتیجه شاهد اعتراضات خیابانی مردم ترکیه به صورت خشونت آمیز باشیم.[3] بنابراین، اگرچه سخنان قلیچ‌داراوغلو به هوادارانش امید می‌دهد و آن‌ها امیدوار  می‌شوند، اما به دلیل وجود چالش‌های اجتماعی فراوان - که در این یادداشت به سه مورد از آنها اشاره گردید، این چالش‌ها آسیب‌های جدی روانی در جامعه ترکیه ایجاد خواهد کرد؛ لذا باید منتظر ماند تا اگر قلیچ‌داراوغلو در انتخابات 14 مه پیروز گشت آیا مرد این میدان خواهد بود چالش‌ها را با تدبیر از سر راه مردم و جامعه ترکیه بردارد و یا آن چه در دوران تبلیغات نامزدیش مطرح کرده است شعارها و مواضع انتخاباتی بوده و به مانند بسیاری از رؤسای جمهور دنیا با عوامفریبی مردم را جهت کسب آرا فریب داده است!

 
پی‌نوشت:

[1] - روز پنجشنبه 21 اردیبهشت 1402، تنها سه روز مانده به انتخابات ترکیه، محرم اینجه، یکی از 4 نامزد اصلی انتخابات ریاست جمهوری این کشور، کناره‌گیری خود را از فرایند رقابت‌ها اعلام کرد، تا شانس رجب طیب اردوغان، حداقل برای کسب اکثریت آرا در دور اول به طور قابل توجهی کاهش یابد. رئیس جمهور ترکیه در واکنش به انصراف اینجه از انتخابات، اعلام کرد که از شنیدن این خبر غمگین شده است. به گزارش سایت شبکه خبری بی‌بی سی، ظهر پنجشنبه محرم اینجه که از مدتی پیش از سوی ائتلاف اپوزیسیون تحت فشار بود تا آرای این ائتلاف را با حضور خود در انتخابات نشکند، با حضور در جمع خبرنگاران تأکید کرد: «برای کشورم از فرایند انتخابات خارج می‌شوم.» او سپس به تصاویری که در شبکه‌های اجتماعی از زندگی خصوصی او منتشر و با آنها ادعا شده بود، او پایبند مسائل اخلاقی و خانواده نیست، اشاره و اعلام کرد، یکی از دلایل کناره‌گیری‌اش از انتخابات نیز همین مسأله بوده است.او با این حال با گله‌مندی از کسانی که در یکماه و نیم گذشته تلاش کردند، با «ترور شخصیت» به او ضربه بزنند، تصاویر منتشر شده را جعلی خواند و گفت: «من بیش از 40 سال در عرصه سیاسی کشور حضور داشتم و همواره تلاش کردم تا حق کسی را پایمال نکنم. اما آنچه در 45 روز اخیر دیدم را هرگز در 45 سال گذشته تجربه نکرده بودم. متأسفانه برخی این تصاویر جعلی را به اشتراک گذاشتند.» وی همچنین تأکید کرد، نمی‌خواهد ائتلاف مخالفان در صورت شکست احتمالی شان در انتخابات وی را مسئول ناکامی خود بدانند و بنابراین ترجیح می‌دهد، از رقابت‌ها خارج شود. وی در پایان خبر داد، هرچند او از انتخابات ریاست جمهوری کناره‌گیری کرده است اما حزب وی، «مملکت» در انتخابات پارلمانی حضور خواهد داشت. به گفته ناظران کنار رفتن محرم اینجه از انتخابات می‌تواند کفه ترازوی رقابت‌ها را به نفع مخالفان اردوغان و به طور خاص کمال قلیچدار اوغلو سنگین کند. اینجه دو ماه قبل زمانی که اعلام کرد، در انتخابات ریاست جمهوری حضور خواهد داشت، هدف انتقادات بسیاری قرار گرفت و ناظران او را آلترناتیوی جوان برای قلیچداراوغلوی 74 ساله دانستند. اپوزیسیون نیز معتقد بود، حضور اینجه باعث شکسته شدن آرای مخالفان می‌شود و در نتیجه پیروزی را تقدیم اردوغان خواهد کرد. با این حال به نوشته سایت شبکه خبری دویچه وله، روز پنجشنبه بعد از اینکه وی کناره گیری‌اش از انتخابات را اعلام کرد، قلیچدار اوغلو با هدف جلب حمایت او و به دست آوردن آرای حامیان اینجه در توئیتی نوشت: «بیایید دلخوری‌ها را کنار بگذاریم.» اردوغان هم که به نظر می‌رسید از تصمیم اینجه راضی نیست، در مراسمی در پایتخت ترکیه گفت: «یکی از نامزدهای انتخابات کناره گیری‌اش را اعلام کرد. نمی‌توان فهمید چرا این اتفاق افتاده است. صادقانه بگویم، من غمگین هستم و آرزو می‌کردم او تا پایان در انتخابات بماند.» (غلامی؛ بنفشه. روزهای سخت اردوغان. ایران: شنبه 23 اردیبهشت ماه 1402- شماره  8183)
[2] - قلیچ دار اوغلو در دوره کارمندی‌اش، به عنوان مدیر کل موسسه بیمه اجتماعی کار کرده است. در انتخابات محلی سال ۲۰۰۹، هم به عنوان نامزد حزب جمهوری خواه خلق برای شهرداری استانبول معرفی شده، اما در برابر نامزد حزب عدالت و توسعه شکست خورده است. اما انتخابش به عنوان معاون رئیس انترناسیونال سوسیالیست در ۳۱ آگوست ۲۰۱۲، به محبوبیتش نزد چپ‌های ترکیه افزوده است. قلیچداراوغلو از سال ۲۰۱۰ رهبر حزب متبوع خود بوده و باعث افزایش آرای حزبش در انتخابات‌های بعدی از این سال بوده است اما در انتخابات‌های متعدد نتوانسته است حزب عدالت و توسعه را به قدری عقب براند که از قدرت تعیین کننده آن در فضای سیاسی ترکیه کم کند.او که تحصیلات تکمیلی خود را در فرانسه گذرانده است، جزو اقلیت دینی «علوی» ترکیه است و یکی از شگفتی‌هایی که در این انتخابات ایجاد کرده همین اشاره علنی به تعلق خودش به علویان ترکیه است که گروه چندان محبوبی در میان مسلمان‌های عموماً سنی ترکیه به حساب نمی‌آیند.» (قاسم زاده؛ ابوالقاسم. انتخابات ترکیه. اطلاعات: شنبه 9اردیبهشت ماه 1402- شماره 28376)
 [3]- Mahdavan, Azar. The clash of fear and hope in the 2023 Turkish elections. Translator: Asadollah Afshar. TEHRAN Times. May 11, 2023 - 9:13.   

دکتر اسدالله افشار

• دکتر اسدالله افشار

• انتخابات ترکیه

• رجب طیب اردوغان

• انتخابات ریاست جمهوری ترکیه

• قلیچ‌داراوغلو

• کمال قلیچ‌داراوغلو

• حزب اسلامی ترکیه

• اتحاد ملت

• مردم ترکیه

• رکود اقتصادی

• ترکیه

• مرال آکشنر

• نجم الدین اربکان

• علی باباجان

• احمد داود اوغلو

• برکناری اردوغان

• احیای فرهنگ عثمانی

• نئوعثمانی

• هویت ملی

• ملی گرایی

• اسلام گرایی

• سکولاریسم

• اعتراض مردم ترکیه