انتخابات ترکیه؛ پیچیده، حساس، داغ و زیر ذره بین

تعداد کمی از انتخابات، به جز رقابت‌های ریاست جمهوری ایالات متحده، به اندازه انتخابات ریاست جمهوری ترکیه، از نظر پیامدهای ژئوپلیتیکی آنها در دوران مدرن به دقت زیر نظر گرفته شده‌اند؛ و این نکته براهمیت کشور ترکیه در سطح جهانی گواهی می‌دهد چرا که این کشور گاه به شرق و گاهی به غرب گرایش داشته و مواضع اصولی در سیاست خارجی نداشته است.

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، تعداد کمی از انتخابات، به جز رقابت‌های ریاست جمهوری ایالات متحده، به اندازه انتخابات ریاست جمهوری ترکیه، از نظر پیامدهای ژئوپلیتیکی آنها در دوران مدرن به دقت زیر نظر گرفته شده‌اند؛ و این نکته براهمیت کشور ترکیه در سطح جهانی گواهی می‌دهد چرا که این کشور گاه به شرق و گاهی به غرب گرایش داشته و مواضع اصولی در سیاست خارجی نداشته است و از باب حکومتداری و شیوه در پیش گرفته، سرگردان میان دموكراسي و استبداد پوپوليستي است و عنداللزوم بنا بر شرایط، سیاستمداران حاکم در ترکیه، کشور را به یکی از دو روش گفته شده مدیریت می‌نمایند.

اما تمایزاتی که بین سیاست خارجی رئیس جمهور فعلی، رجب طیب اردوغان، و رقیبش، کمال قلیچداراوغلو قائل می‌شوند، کمتر تفسیر مجدد اساسی از منافع ملی ترکیه است، بلکه بیشتر در مورد سبک، لحن و قابل پیش بینی بودن تأمین این منافع است. باید اذعان داشت که لحن در دیپلماسی اهمیت دارد و غرب از پایان دوران لفاظی های تقابلی استقبال می کند، حتی اگر سیاست تعادل بین شرق و غرب باقی بماند.

نشانه اولیه این است که آیا قلیچدار اوغلو - نامزد اپوزیسیون شش حزبی - وتوی ترکیه را در مورد عضویت سوئد در ناتو، احتمالاً در اوایل نشست ناتو در ویلنیوس در ژوئن، لغو خواهد کرد. در حال حاضر علائمی وجود دارد که نشان می‌دهد، با مجوز ورود ترک‌ها به فنلاند، خود اردوغان از مزیت ادامه وتوی سوئد در مورد آنچه که سوئد ادعا می‌کند – و سوئد آن را تکذیب می‌کند – می‌داند که پناه دادن به تروریست‌های کرد به زودی به اهداف انتخاباتی تبدیل خواهد شد.

اما ناتو همچنین از احیای حیثیت وزارت امور خارجه ترکیه - همانطور که به مخالفان وعده داده است - استقبال می‌کند، بنابراین دیپلمات‌های غربی کمتر مستعد تاکتیک‌های مذاکره بی‌رحمانه اردوغان بر سر ناتو، یا در واقع یونان، قبرس، لیبی و ناتو هستند. و چه بسا یک سیاست خارجی نهادینه‌تر نیز ممکن است آن را کمتر به مذاکره گذارد تا در قالب معاملات به نتیجه و دستاوردی نائل آید.

قلیچداراوغلو که با مشکلات بزرگ اقتصادی داخلی مواجه است، نشان داده است که مایل است لفاظی های ضد آمریکایی را کنار بگذارد و به دموکراسی پارلمانی به عنوان مسیری برای بازگشایی مذاکرات الحاق به اتحادیه اروپا بازگردد. یونال چویکوز، مشاور ارشد سیاست خارجی گفت: ما سبک تقابلی دولت فعلی را رد می کنیم. ما ترکیه ای را می خواهیم که به عنوان عضوی همفکر در جامعه کشورهای غربی تلقی شود.

اما او معتقد است که برخی از تمایزات در سیاست‌ها مبهم‌تر از تیتر هستند. به عنوان مثال، چویکوز می گوید خرید سامانه دفاع موشکی اس-400 روسیه توسط اردوغان در سال 2017 «یک اشتباه بزرگ بود و ما هزینه آن را گران پرداختیم»، او حتی اشاره ای هم به خروج جت های نسل پنجم f-35 جنگنده آمریکا از ترکیه و همچنین خرید f-1می نماید.اما باید صریح و شفاف گفت که اردوغان از سیستم تسلیحاتی روسی دست نخواهد کشید.

خوشبینان امیدوارند که اگر اردوغان مجدداً انتخاب شود، تئوری های توطئه ضد آمریکایی فراگیر ارائه شده توسط او نشان می دهد که فقط برای تقویت رأی ملی گرایان او است. اما آمریکا ستیزی برای مدت طولانی توسط رئیس جمهور ترکیه انجام شده است! هنگامی که جف فلیک، سفیر ایالات متحده در ترکیه، در ماه مارس با مخالفان ملاقات کرد، یک تبادل دیپلماتیک کاملاً عادی بود، با این وجود اردوغان قول داد که "درسی به آمریکایی ها بدهد" و غرب را به دستکاری در انتخابات ترکیه متهم کرد.

اردوغان گفت: آنها می گویند مخالف اردوغان هستند، اما دشمنی با من دشمنی با مردم من است و مردم من این توطئه را خنثی خواهند کرد. سلیمان سویلو، وزیر کشور، مدعی شده است که چویکوز یک مامور ایالات متحده است که در مورد مسئله قبرس به واشنگتن گزارش می دهد.

ابراهیم کالین، مشاور دیرینه سیاست خارجی اردوغان، در مصاحبه با روزنامه آلمانی Die Zeit، نشان داد که استقلال از سیاست خارجی غرب چقدر ریشه‌دار شده است. او می گوید:"من فکر می کنم غرب در حال بیگانه شدن با کل جهان و در حال از دست دادن قدرت و کنترل خود است.» در بسیاری از سوالات: جنگ در اوکراین، مقابله با چین، مهاجرت، مبارزه با تروریسم، این واقعیت را عریان نموده که وزن اقتصادی جهان از غرب به شرق در حال تغییر است.

کالین به طور معمول از تهاجم روسیه انتقاد می کند، اما به نظر می رسد پذیرفته است که باید به آن پاداش داده شود. او می‌گوید: «این جنگ با دستاوردهای موضعی پایان نخواهد یافت، بلکه با توافق امنیتی جدید بین دو بلوک جهانی پایان خواهد یافت.»

به همین ترتیب، چویکوز می‌داند که قلیچداراوغلو نمی‌تواند با توجه به وابستگی ترکیه به واردات روسیه از روسیه بیگانه شود، بنابراین او همچنین از ساختار امنیتی جدید در اروپا صحبت می‌کند. در بهترین حالت، یک دولت جدید ممکن است شور و شوق ترکیه را که در آخرین ارقام تجاری خودنمایی می کند، برای عمل به عنوان مجرای بین روسیه تحریم شده و تجار غربی کاهش دهد. تجارت بین روسیه و ترکیه که به تحریم ها نپیوسته است، از زمان آغاز جنگ بیش از 110 درصد افزایش یافته است.

غرب نیز سیاست قلیچداراوغلو در سوریه را لزوماً دلپذیرتر از اردوغان نخواهد یافت.

هر دو اردوگاه به شعارهای ضد پناهجویان پرداخته و گفته اند که می خواهند همه سوری ها را به وطن خود بازگردانند، اما مخالفان ضرب الاجل مهمی برای دستیابی به این هدف در دو سال پس از انتخاب شدن تعیین کرده اند. «3 میلیون سوری در کشور ما چه می‌کنند؟ قلیچداراوغلو در این خصوص شکایت کرده است. او می‌گوید که این بازگشت داوطلبانه «با دریافت تضمین‌هایی از سوی دولت دمشق مبنی برای اینکه پناهندگان در آنجا تحت آزار و اذیت قرار نمی‌گیرند» انجام می‌شود، اما بیان نمی‌کند که چگونه این تضمین‌ها را کنترل می‌کنند.

همزمان، اپوزیسیون هم از حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) که طرفدار کردها هستند، حمایت کرده و هم از عقب نشینی کامل نیروهای ترکیه از شمال غرب سوریه و ایجاد مناطق خودمختار تحت سیطره کردها که در شمال سوریه هستند حمایت نموده اند.

قلیچداراوغلو تنها با گفتن این که می تواند امتیازات سیاسی را از رئیس جمهور سوریه بشار اسد بگیرد که در حال حاضر در دسترس نیست، می تواند این محافل را به چالش بکشاند. چویکوز می گوید که نبود اعتماد بین اردوغان و اسد تا کنون چنین امتیازاتی را غیرممکن کرده است. او حتی به خروج نیروهای ترکیه اشاره می‌کند: «اگر مطمئن باشیم که خاک سوریه دیگر تهدیدی برای ترکیه نیست و حفاظت از مرزها کار می‌کند، می‌توانیم درباره حضور نظامی صحبت کنیم».

در کوتاه مدت، اردوغان ادعا خواهد کرد که مخالفان نسبت به تروریسم کرد نرم هستند، اما اردوغان بیش از یک سال است که به سمت عادی سازی با اسد حرکت کرده است. در نشست وزرای خارجه در مسکو، ترکیه پیشنهادهایی را ارائه می کند که در واقع مستلزم خروج نیروهای آمریکایی از سوریه است.

کسانی که امیدوارند این انتخابات باعث شود که پوتین ترکیه را از دست دهد، ممکن است در خواب و بیداری باشند و آن را تصور و تجسم نمایند. درحالی که عده کمی با شرط بندی علیه اردوغان پول بدست آورده اند، و حتی اگر او شکست بخورد، ائتلافی به رهبری یک سیاستمدار که در 10 سال فقط دو بار از واشنگتن بازدید کرده است، کار زیادی در پیش دارد تا تفکر و مواضع خود را آشکار و روشن سازد.

در هرحال انتخابات ترکیه که به زودی و در 14 مه در فضایی دو و یا چند قطبی برگزار خواهد شد؛ پیچیده، حساس، داغ و زیر ذره بین می باشد و به طور قطع و یقین رقابت تنگاتنگ رجب طیب اردوغان با کمال قلیچدار اوغلو، با حواشی هایی همراه خواهد بود که چه بسا پر رنگ تر از متن باشد و تا مدت ها پس از برگزاری انتخابات ترکیه چه در داخل و چه در سطح بین الملل، مورد نقد و بررسی و تحلیل کارشناسان و صاحب نظران خواهد بود.

دکتر اسدالله افشار