برجام در تعلیق

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، نتانیاهو، نخست‌وزیر سابق- و احتمالا نخست وزیر بعدی اسرائیل - روز یکشنبه در مصاحبه‌ای با دیلی وایر از برنامه هوشمندانه "ب" در برابر ایران خبر داد. این سیاست‌مدار جنگ‌طلب در لحظه تعیین‌کننده‌ای صحبت می‌کرد که تهران در آستانه اعلام «تصمیم پایانی» در خصوص متن نهایی توافق ارائه شده از جانب اتحادیه اروپا و ایالات متحده قرار داشت.

تز نتانیاهو این است که اسرائیل تمام تخم‌ مرغ هایش را در سبد آمریکا نخواهد گذاشت. او با طعنه به کوتاه آمدن دیپلمات های ارشد آمریکائی در برابر ایران گفت که این ها چقدر می توانند ساده لوح باشند، همانطور که بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان گواهی می دهد.

برعکس، سوال بزرگ این است که ایرانی‌ها زمانی که پای امنیت ملی اشان درمیان است چقدر ساده لوح خواهند بود اگر بخواهند تخم‌ مرغ های خود را تنها در سبد آمریکایی قرار دهند. پاسخ ایران بیشتر بر سؤالات باقیمانده مربوط به تحریم‌ها و تضمین‌ها پیرامون مشارکت اقتصادی متمرکز بوده است.

در گزارش ایرنا بدون ذکر جزئیات آمده است که پاسخ ایران «خواهان انعطاف‌پذیری» از طرف آمریکایی است، زیرا اگر آمریکا الزامات یک توافق پایدار و قابل اعتماد را در عمل بپذیرد، توافق نهایی «از همیشه نزدیک‌تر است».

امیرعبداللهیان ، وزیر امور خارجه ایران دیروز گفت که ایران انعطاف کافی از خود نشان داده و آمریکا این را بخوبی می داند و این بار نوبت این کشور است تا « از خود انعطاف نشان دهد». در واقع، گزارش ایرنا نیز به صورت مبهم می‌افزاید: «اختلاف بر سر سه موضوع است که دو مورد از آنها شفاها توسط آمریکا پذیرفته شده است، اما ایران اصرار بر درج آنها در متن توافق دارد».

به نظر میرسد حرف آخر تهران این است که ایران به تضمین هایی نیاز دارد که وعده غرب برای مشارکت اقتصادی یک بار دیگر همانطور که در توافق سال 2015 مشخص شد، یک امر واهی باقی نخواهد ماند. می توان بدرستی تصور کرد که ایران خواستار درج این جنبه در متن توافق می باشد.

با توجه به جزئیات موجود، تهران دیگر موضوعی را مطرح نمی کند که آژانس بین المللی انرژی اتمی به دنبال پاسخگویی ایران برای «اورانیوم گم شده» باشد یا اینکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنان در فهرست نظارتی گروه های تروریستی آمریکا باقی بماند، بلکه مؤکدا خواستار اثربخشی اجرا و دوام توافق جدید خواهد بود.

تجربه گذشته نشان می دهد تا زمانی که رئیس جمهور ایالات متحده وزن خود را در پشت سر توافق قرار ندهد، این توافق بی سکان خواهد بود. تناقض این است که بدون تاریخ انقضاء ماندگاری هر توافقنامه جدید نمی تواند  قطعی باشد. همه چیز به کاربر نهایی – که در این جا، شرکت های غربی هستند، بستگی دارد که ممکن است در یک رابطه بلندمدت با ایران، با داشتن چشمی به واشنگتن، محتاطانه عمل کنند
.
اما جدای این حرف ها، امروزه نفت ایران بسیار مورد توجه است و برای آینده ای قابل تصور، یک منبع انرژی ضروری برای اقتصادهای غربی خواهد بود. قبلاً در سال 2015 اینطور نبود، بطوریکه  اروپا (و ایالات متحده) به راحتی می توانستند به نفت روسیه که عرضه فراوانی با قیمت های پایین داشت، دسترسی داشته باشند.

در شرایط موجود، اهمیت نفت ایران برای نجات اقتصاد اتحادیه اروپا به این معنی است که بروکسل اکنون یک ذینفع واقعی خواهد بود و به سهم خود حاضر است تضمین اجرای توافق جدید که تحریم های صادرات نفت تهران را لغو می کند بعهده بگیرد .

کافی است بگوییم، این بار، نیروهای بازار - تقاضای بالا برای نفت و نیاز اقتصادهای غربی برای رهایی از رکود - تضمین معقولی را ارائه می دهند که اتحادیه اروپا و ایالات متحده دیگر به سادگی جرأت نمی کنند حاملان انرژی را ناراحت کنند. مطمئناً ایران نمی تواند از این تحولات آگاه نباشد.

از این رو، به نظر می رسد که احتمالات به نفع انعقاد یک توافق جدید در وین باشد. همانطور که بیانیه روز دوشنبه به اصطلاح بزرگان نشان می دهد، دیگر هیچ نصیحتی برای ایران و زمینه ای برای دعوت آن کشور به یک همکاری نامطمئن وجود ندارد. و سخت است که ببینیم تهران چگونه اجازه خواهد داد این لحظه تاریخی را بدون امتیازگیری لازم از دست بدهد.

با این حال ، تهران نیز می تواند صبر کند. وضعیت موجود چندان بد نیست، همانطور که برخی ممکن است متوجه شوند. بالاخره ایران نفت خود را می فروشد و درآمد قابل توجهی ایجاد می کند و مهمتر از همه اینکه اخیراً فضای بین المللی فضای بیشتری را برای مانور و در عین حال پیشبرد برنامه هسته ای اش ایجاد کرده است .

خبرگزاری فارس نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به نقل از امیرعبداللهیان ، وزیر امور خارجه ایران گفته است که اگر توافقی حاصل نشود، ایران هم «طرح ب» خود را  دارد. همانطور که او بیان کرد، "شکست در احیای برجام پایان جهان نخواهد بود."

از منظر آمریکا نیز، دولت بایدن نمی‌تواند امیدوار باشد که در انتخابات میان‌دوره‌ای 8 نوامبر، سرمایه‌ای سیاسی از توافق به دست آورد که در هرصورت، مورد انتقاد جمهوری خواهان قرار خواهد گرفت.

با همه تفاسیر، پس از حمله به سلمان رشدی و توطئه ادعا شده برای کشتن جان بولتون، مشاور امنیت ملی سابق کاخ سفید، احتمالاً موقع مناسبی برای مراسم عکسبرداری تیم بایدن با ایرانی ها نیست.

رویترز به تندی خاطرنشان کرده است: «فقدان گزینه‌های سیاستی بهتر برای واشنگتن، و دیدگاه تهران مبنی بر اینکه زمان به نفعش می باشد، می‌تواند توافق را معلق سازد.» درهمین حال نتانیاهو تهدیدهائی را علیه ایران مطرح کرده است که بیشتر به بلوف می ماند و طرح آن در آستانه انتخابات اسرائیل بنظرمیرسد بیشتر مصرف داخلی داشته باشد.

بقلم ام. ک. بهادراکومار دیپلمات سابق هند
تارنمای هندی ایندین پانچ لاین
برگردان و کوتاه سازی علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• نتانیاهو

• نخست وزیر بعدی اسرائیل

• برجام

• توافق نهایی

• امیرعبداللهیان

• آژانس بین المللی انرژی اتمی

• احیای برجام