کس را چه زور و زهره وصف علی نماید

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، در روز عید غدیر باید از مولا و پیشوا و مقتدای خود حضرت علی(ع) بسیار گفت و بسیار خواند و بسیار سرود و در مناقب و فضائلش بسیار اندیشید و تعمق نمود و این یوم الله بی بدیل را باید پس از 1433سال بسیارگرامی داشت و بسیار تکریم نمود و از سیره و سرگذشت آن امام همام به سادگی و به راحتی عبور ننماییم. این روز بزرگ را به همه علاقمندان مولی و مسلمانان شیفته مرام و مکتب حضرتش تبریک و تهنیت گفته و از درگاه خداوند سبحان بهترین‌ها را با سلامتی برایشان آرزومندم. دوست دارم در چنین روز میمون و خجسته‌ای چند نکته در باب شخصیت و عظمت امیر مؤمنان بیان و یادآور شوم. امیدوارم بتوانم حق مطلب را در حد بضاعت ادا نمایم.

نکته اول

پس از خواندن کتب، مقالات و تحقیقات پژوهشی فراوان از سیره و سرگذشت حضرت علی(ع، باید اقرار و اعتراف کنم چیزی نمی‌دانم و از درک جلوه‌های شخصیت ابرمردی که حتی برای اصحابش ناشناخته بود و هست عاجزم مگر وجود نازنین قدسی خودش یاری و مدد رساند تا این ناممکن ممکن گردد و نمی از یمی نصیب و روزی گرداند. وقتی سعدی، با آن همه معرفت، دانش و آگاهی و سیر وسیاحت و جدل و بحث در نظامیه بغداد و برخورد با رجال علم و عمل می‌گوید:

کس را چه زور و زهره که وصف علی کند

جبار در مناقب او گفته: هل اتی[1]     
 

و مولوی بلخی عارف با آن اندیشه عمیق و روح بلند در باره علی(ع) می‌گوید:
 

در شجاعت شیر ربّانیستی
در مروّت خود که داند کیستی؟!
 

و ابوعلی سینا، متفکر و فیلسوف شرق، در مقام تشبیه می‌گوید؛ علی(ع) نسبت به اصحاب مانند «معقول» بود نسبت به «محسوس» و بسیار شاعرانی که قصاید آنان در نعت علی(ع) سروده شده است؛ اقرار به قصور و ادراک خود در منقبت مولی الموحدین علی(ع) می‌کنند، وقتی فیلسوفان و حکمای بزرگ در شناخت ابعاد وجودی علی(ع) اظهار ناتوانی کنند؛ سرانجام وقتی که عقاب، در این فضای ملکوتی، پر بریزد، از پشه لاغری چه خیزد.
 

نکته دوم
واقعا کدام بُعد از ابعاد وجودی علی(ع) را می‌توان مورد بررسی قرار داد؛ شجاعت، عدالت، سخاوت، ایثار، گذشت، علم، آگاهی، معرفت، زهد،تقوا، عرفان، مبارزه و جهاد، فقاهت، حکمت و...کدام یک؟ اصولا شخصیت علی(ع) شخصیتی است چند بُعدی و جامع صفات اضداد، چه زیبا و چه نیکو« صفی الدین حلی» ( قرن هشتم هجری)  در دیوان خود تحت عنوان «سرّ النبی» سروده است:
 

 جُمِعت فی صفاتک الاضداد
و لهذا عِزّت لک الانداد
زاهد حاکم حلیم شجاع
فانک ناسک فقیر جواد
شیم ما جمعن فی بشرقطّ
و لا حاز مثلهن العباد....
 

علی فرمانروایی پرقدرت و با صلابت و در عین حال بردبار، در میدان جنگ دلاوری کم نظیر، در محراب عبادت عابدی گریان؛ اما در میدان نبرد خندان، با دشمنان خشن و قاطع، در برابر یتیمان و بیوه زنان مهربان و رقیق القلب، سخاوتمندی بی مانند، در عین حال ژنده پوشی کارگر و کشاورز، حکیمی دانا و قاضیی دادگر و بی گذشت و دقیق النظر بود.
 

علی(ع) همان یگانه شخصیت والا و با کرامتی است که فرق نازنین مبارکش با ضربت منافق خوارج زمانه شکافته می‌شود و محاسنش در محراب عبادت، به خاطر پافشاریش بر عدالت، به خون پاک مقدسش رنگین می‌گردد و به فیض شهادت مفتخر می‌شوند.
 

نکته سوم
به اعتراف و به اذعان همه نویسندگان، علما، مورخان، صاحب نظران و تحلیل گران متاخر و متقدم؛ علی(ع) دریایی است از خصائص ویژه عالی بشری و جامع صفات ممتاز یک انسان برتر، یک انسان جامع و کامل. علی(ع) در این صفات تا آن جایی مرتبت یافته است که حتی دشمنان وی زبان به اعتراف گشوده و نوشته‌اند: روزی محقن بن ابی محقن که از علی(ع) روی برگردانده و به سوی معاویه رفته بود، برای این که دل پر کینه معاویه را شادمان سازد گفت: « من از نزد بی زبان ترین مردم به نزد تو آمده‌ام!» این چاپلوسی چنان مشمئز کننده و بی جا بود که خود معاویه او را ادب کرد و گفت: « وای برتو! علی بی زبان ترین افراد است؟! قریش پیش از علی از فصاحت آگاهی نداشت، علی به قریش درس فصاحت آموخت!»[2]
 

فصاحت و بلاغت علی(ع) در خطبه‌های نهج البلاغه کاملا واضح و آشکار و جلوه گر است. نقل است کسانی که  پای منبر خطابه و وعظ علی(ع) می‌نشستند؛ از شنیدن سخنان و بیانات آتشین پرنفوذ و جذابش بر خود می‌لرزیدند و می‌گریستند. به عنوان مثال می‌توان از همام؛ از اصحاب علی(ع) نام برد که وقتی اوصاف متقین و پرهیزگاران را از زبان امیر مؤمنان به صورت کامل و جامع و پرشور و نافذ شنید، هم چون چوبی خشک برزمین افتاد و جان به جان آفرین تسلیم کرد. در هرحال این بخش از ابعاد وجودی حضرت علی(ع)، همه ادبا، حکما، شعرا و سخن شناسان را متحیر و انگشت به دهان نموده و زبان به ستایش آن حضرت در طول تاریخ کرده‌اند و گفته‌اند؛ به راستی کلام او فوق کلام مخلوق و تحت کلام خالق و رسول خداست. همان گونه که بیان شد همه فصحا و بلاغا در برابر عظمت کلامش وابعاد گسترده‌اش اظهار عجز و ناتوانی کرده‌اند.    
 

نکته چهارم
مقام برادری و اخوتش با رسول خدا(ص) ، مرتبه وصایت و ولایتش، درجه تقوا و ایثارش، آیات الهی که در حق علی(ع)، بنا به قول اکثر مفسران سنی و شیعه، نازل شده است؛ شجاعت و جهادش در جنگ‌های بدر و حنین و احزاب- که ضربت شمشیرش برتر ازعبادت انس و جن شمرده شد- و جنگ خیبر- که بسیاری گردن کشیدند تا رسول خدا(ص)پرچم را به آنان دهد ولی این فضیلت خاص علی(ع) شد که پیامبر(ص) فرمودند: «این پرچم را فردا به دست کسی خواهم داد که او را خدا و رسولش دوست دارند و او نیز خدا و رسولش را دوست می‌دارد و پیروزی با دست او محقق می‌شود...»[3]
 

مقاومت و ایستادگی علی(ع)در برابر سه گروه منحرف ناکثین، قاسطین و مارقین؛ حقیقتی است تاریخی، روشن و غیر قابل انکار. علی(ع) در برابر کسانی ایستاد که آنان می‌خواستند دین اسلام را از مسیر اصلی‌اش خارج سازند و به وادی انحراف و امتیازات طبقاتی و سنن ملغی شده جاهلی بکشانند. علی(ع) بیش از 20 سال بخاطر مصالح عالیه اسلام نوپا« خار در چشم و استخوان در گلو»، دردناک و شگفت انگیز، در نهایت حلم و صبر و سکوت از حق مسلم خویش گذشت و هرگز تاریخ این مردانگی و بزرگواری را فراموش نکرده و نخواهد نمود. و امروز که روز غدیر است علی (ع) باز همچنان مظلوم تاریخ است و ابعاد گوناگون وجود نازنین و باطن چون برفش همچنان مکشوف باقی مانده و همگان تنها با پیروی از ظواهر و درک و شناخت ظاهری از او ابراز ارادت کرده و می‌کنند و شخصیت والایش را می‌ستایند.
 

صاحب این قلم امیدوار است خود و همگان به برکت وجود علی(ع) در این یوم الله غدیر؛ به عمق فضائل و مکارم باطن این امام همام دست یابیم و با تأسی به ابعاد مادی و معنوی شخصیت با فضلیت و با تقوای حضرتش، از مروجان حق و حقیقت گردیم تا از الطاف پایان ناپذیر ولی حق و ساقی کوثر؛ کام جانمان سیراب و کامیاب شود.
 

مهر و مه، ارض و سما، مست علی(ع)
اولیاء؛ شاه و گدا، مست علی(ع)
از غدیر تا به غدیر حب علی(ع)
انبیاء و اوصیاء؛ مست علی(ع)

پی‌نوشت:

[1] - سوره انسان یا هَلْ أَتَیٰ یا دَهْر هفتاد و ششمین سوره و از سوره‌های مدنی قرآن است که در جزء ۲۹ جای دارد. سوره انسان درباره خلقت و هدایت انسان، اوصاف ابرار (نیکوکاران) و نعمت‌هایی که خداوند به آنان می‌دهد و همچنین اهمیت قرآن و مشیت پروردگار سخن می‌گوید. بنابر نظر مفسران شیعه و برخی از اهل سنت، آیه هشتم این سوره معروف به آیه اطعام، در شأن حضرت علی(ع)، فاطمه زهرا(س)، حسنین(ع) و خادم آنان فضه نازل شده است. ایشان سه روز پیاپی به نذرشان بر روزه‌گرفتن این روزها وفا کردند و با اینکه خود گرسنه بودند، افطاری‌شان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند. از جمله پاداش‌هایی که برای تلاوت این سوره بیان شده، همنشینی با پیامبر(ص) در آخرت است.
[2] - صفی‌الدین عبدالعزیز بن سرایا بن علی طائی حلی (677-752)؛ دیوان صفی‌الدین الحلی. این دیوان در دمشق و بیروت چاپ شده است. دیوانی است مشتمل بر اکثر فنون شعری که حلی آن را به اشاره ناصرالدین محمد بن قلاوون، رئیس وزرای سلطان ناصر در مصر از سروده‌های خود جمع کرده و آن را در دوازده باب مشتمل بر سی فصل تدوین نموده است. این شاعر در سال ۶۷۷ ق در ساحل غربى شط الحله، متولد و در سال ۷۵۲ق در شهر بغداد وفات یافت.
 [3] - سبط ابن جوزی. تذکره الخواص. ص 38.
 
 

دکتر اسدالله افشار

• دکتر اسدالله افشار

• عید غدیر

• حضرت علی

• امیر مؤمنان

• مولوی بلخی

• علی

• فصاحت و بلاغت علی

• نهج البلاغه