بیروت علیه عادی‌سازی؛ بازگشت مسئله فلسطین به مرکز تحولات منطقه

پايگاه خبری تحليلی «نيک رو»، عبدالباری عطوان در این مقاله از مخاطبان می‌خواهد که موقتاً از تمرکز بر مذاکرات ایران و آمریکا فاصله بگیرند و توجه خود را به تحولات خطرناک لبنان معطوف کنند؛ تحولاتی که به اعتقاد او می‌تواند نقشه‌های منطقه را دگرگون سازد.

او معتقد است آنچه امروز در لبنان می‌گذرد، به‌ویژه مواضع حزب‌الله، بخشی از روند شکل‌گیری «خاورمیانه جدید» است؛ اما نه خاورمیانه‌ای آمریکایی ـ اسرائیلی، بلکه منطقه‌ای مبتنی بر مقاومت، احیای عزت عربی و اسلامی و شکست پروژه استعماری آمریکا و اسرائیل.

نویسنده به سه رخداد مهم اشاره می‌کند:

۱- سخنرانی شیخ نعیم قاسم

شیخ نعیم قاسم در سخنرانی خود مذاکرات عادی‌سازی لبنان با اسرائیل را «خیانت بزرگ» توصیف کرد و خواستار خروج فوری دولت لبنان از این روند شد. او تأکید کرد:

«خلع سلاح مقاومت یعنی نابودی مقاومت و لبنان، و ما هرگز آن را نمی‌پذیریم.»

وی همچنین تصریح کرد که فلسطین همچنان «قطب‌نمای اصلی» است و مردم لبنان حق دارند علیه پروژه آمریکایی ـ اسرائیلی به خیابان‌ها بیایند.

۲- سخنرانی نبیه بری

نبیه بری در سالگرد آزادسازی جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰ اعلام کرد که لبنان سه سال است در معرض «جنگ نسل‌کشی و تخریب کامل» قرار دارد.

او گفت:

«آزادسازی سال ۲۰۰۰ جهاد اصغر بود، اما حفظ لبنان جهاد اکبر است.»

بری بر ضرورت وحدت لبنانی‌ها حول محور مقاومت تأکید کرد.

۳- تهدید اسرائیل

ایال زامیر اعلام کرد که اسرائیل آماده حمله به زیرساخت‌های بیروت، از جمله فرودگاه و بندر، در پاسخ به حملات پهپادی حزب‌الله است.

عطوان این تهدید را نشانه‌ای از ورود لبنان به مرحله‌ای سرنوشت‌ساز می‌داند و معتقد است چنین حملاتی ممکن است در نهایت باعث وحدت بیشتر مردم لبنان حول محور مقاومت شود.

نویسنده می‌گوید اکثریت لبنانی‌ها بر این باورند که بحران اصلی کشورشان ناشی از حمایت کامل آمریکا از اسرائیل، نقض مکرر آتش‌بس توسط اسرائیل و ادامه ترور و تخریب است؛ در حالی که مقاومت لبنان طی بیش از یک سال و نیم خویشتن داری کرده است.

او همچنین دولت لبنان را به دلیل ورود به مذاکرات عادی‌سازی و همکاری امنیتی برای خلع سلاح حزب‌الله مورد انتقاد قرار می‌دهد و می‌گوید این رویکرد نه‌تنها جنگ را متوقف نکرده بلکه اسرائیل را گستاخ‌تر کرده است.

در پایان، عطوان لبنان را «دماسنج شرافت و کرامت عربی و اسلامی» توصیف می‌کند و معتقد است این کشور بار دیگر به مرکز مقاومت علیه آمریکا و اسرائیل تبدیل شده است.

 
 خلاصه 

   * نویسنده معتقد است تحولات لبنان مهم‌تر از مذاکرات ایران و آمریکا شده است.
   * دو سخنرانی از سوی شیخ نعیم قاسم و نبیه بری نشانه بازگشت محور مقاومت به صحنه اصلی منطقه است.
   * هر دو بر حفظ سلاح مقاومت و مقابله با عادی‌سازی روابط با اسرائیل تأکید کردند.
   * اسرائیل از طریق تهدید به حمله به زیرساخت‌های بیروت درصدد افزایش فشار بر لبنان است.
   * نویسنده اعتقاد دارد این فشارها در نهایت موجب اتحاد بیشتر جامعه لبنان حول محور مقاومت خواهد شد.
   * از نگاه عطوان، مسئله فلسطین همچنان محور اصلی بحران خاورمیانه است.

 
 جان کلام

پیام اصلی مقاله این است که:

«بدون حل مسئله فلسطین و بدون پایان اشغالگری اسرائیل، هیچ نظم پایدار و هیچ صلح واقعی در خاورمیانه شکل نخواهد گرفت؛ و هر پروژه‌ای برای خلع سلاح مقاومت یا عادی‌سازی، بحران را عمیق‌تر می‌کند.»

تحلیل: فلسطین، لبنان و نقش راهبردی ایران در تغییر موازنه قدرت منطقه‌ای 

تحولات مطرح‌شده در لبنان را نمی‌توان جدا از نقش محوری ایران در شکل‌دهی به موازنه جدید قدرت در غرب آسیا تحلیل کرد. در واقع، آنچه امروز در لبنان، غزه، دریای سرخ، عراق و حتی معادلات امنیتی اسرائیل مشاهده می‌شود، بخشی از فرآیند انتقال تدریجی منطقه از «نظم تک‌قطبی آمریکایی» به یک وضعیت «موازنه بازدارندگی چندلایه» است که ایران در مرکز آن قرار دارد.
ایران؛ ستون راهبردی محور مقاومت
در چهار دهه گذشته، ایران توانسته است با ترکیب:

   * قدرت موشکی،
   * عمق ژئوپلیتیکی،
   * شبکه‌های هم‌پیمان منطقه‌ای،
   * و ظرفیت ایدئولوژیک ـ سیاسی،

یک محور منطقه‌ای ایجاد کند که امروز از غزه تا لبنان، عراق، سوریه و یمن امتداد یافته است.
این محور، صرفاً یک ائتلاف نظامی نیست؛ بلکه شبکه‌ای از نیروهای سیاسی، امنیتی و اجتماعی است که هدف مشترک آن مقابله با هژمونی آمریکا و توسعه‌طلبی اسرائیل تعریف می‌شود.

 
تغییر معادله تاریخی قدرت

برای دهه‌ها، برتری مطلق نظامی و اطلاعاتی اسرائیل همراه با حمایت مستقیم ایالات متحده آمریکا باعث شده بود که جهان عرب در موقعیت تدافعی قرار گیرد. اما اکنون ایران توانسته است چند تحول اساسی ایجاد کند:

۱- انتقال جنگ از «تهاجم یک‌طرفه» به «بازدارندگی متقابل»

پیش از شکل‌گیری محور مقاومت، اسرائیل می‌توانست بدون هزینه راهبردی سنگین:

   * لبنان را اشغال کند،
   * غزه را ویران کند،
   * یا زیرساخت‌های منطقه را هدف قرار دهد.

اما امروز هر اقدام اسرائیل با احتمال گسترش جنگ در چند جبهه مواجه است:

   * جبهه شمالی در لبنان،
   * غزه،
   * دریای سرخ،
   * عراق و سوریه،
   * و حتی تهدیدات مستقیم موشکی و پهپادی.

این همان موازنه جدیدی است که ایران در شکل‌گیری آن نقش مرکزی داشته است.
 
۲- شکست پروژه انزوای فلسطین

یکی از اهداف اصلی پروژه عادی‌سازی عربی ـ اسرائیلی، خارج کردن مسئله فلسطین از اولویت جهان اسلام بود. اما عملیات‌ها و تحولات سال‌های اخیر نشان داد که محور مقاومت توانسته فلسطین را دوباره به مرکز معادلات منطقه بازگرداند.
در این چارچوب:

   * لبنان به جبهه پشتیبان،
   * یمن به اهرم فشار دریایی،
   * عراق و سوریه به عمق راهبردی،
   * و ایران به ستون اصلی بازدارندگی تبدیل شده‌اند.

 
۳- فروپاشی تدریجی هژمونی آمریکا در غرب آسیا

تحلیل راهبردی نشان می‌دهد که آمریکا دیگر مانند دهه‌های گذشته قادر به مدیریت یک‌جانبه منطقه نیست. خروج‌های پرهزینه از عراق و افغانستان، ناتوانی در مهار بحران غزه و افزایش قدرت بازیگران غیردولتی همگی نشانه‌های این تحول‌اند.
ایران توانسته با:

   * جنگ نامتقارن،
   * توسعه فناوری موشکی و پهپادی،
   * و ایجاد پیوندهای منطقه‌ای،

هزینه مداخله مستقیم آمریکا و اسرائیل را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.
 
لبنان؛ حلقه کلیدی در معماری جدید منطقه

در این چارچوب، لبنان فقط یک کشور بحران‌زده نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین حلقه‌های موازنه منطقه‌ای است.
حزب‌الله لبنان، به‌عنوان مهم‌ترین بازیگر مقاومت در مرزهای شمالی اسرائیل، توانسته:

   * معادله بازدارندگی ایجاد کند،
   * امنیت روانی اسرائیل را تحت فشار قرار دهد،
   * و امکان جنگ فراگیر بدون هزینه را از تل‌آویو بگیرد.

به همین دلیل، فشار برای خلع سلاح حزب‌الله در واقع بخشی از تلاش بزرگ‌تر برای شکستن موازنه‌ای است که ایران در منطقه ایجاد کرده است.
 
مسئله فلسطین؛ قلب موازنه جدید

در نهایت، تحلیل تحولات غرب آسیا بدون درک جایگاه فلسطین ناقص خواهد بود. ایران و محور مقاومت تلاش کرده‌اند نشان دهند که:

   * امنیت منطقه نمی‌تواند بر پایه حذف فلسطین ساخته شود،
   * و هر نظم منطقه‌ای بدون عدالت برای فلسطینیان ناپایدار خواهد بود.

از این منظر، مقاومت صرفاً ابزار جنگ نیست؛ بلکه ابزار تحمیل «هزینه» به پروژه اشغالگری و جلوگیری از تثبیت نظم یک‌جانبه آمریکایی ـ اسرائیلی است.

 
جمع‌بندی نهایی

تحولات لبنان، غزه و کل غرب آسیا نشان می‌دهد که منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن:

   * ایران به بازیگر اصلی موازنه‌ساز تبدیل شده،
   * محور مقاومت توانسته معادله بازدارندگی منطقه‌ای ایجاد کند،
   * و پروژه عادی‌سازی بدون حل مسئله فلسطین با بحران مشروعیت روبه‌رو شده است.

بر این اساس، آینده خاورمیانه نه صرفاً در مذاکرات دیپلماتیک، بلکه در چگونگی شکل‌گیری توازن جدید قدرت میان محور مقاومت و محور آمریکایی ـ اسرائیلی تعیین خواهد شد.
 

نویسنده عبدالباری عطوان

۴ خرداد ۱۴۰۵

۲۵ مه ۲۰۲۶

تارنمای رای الیوم

برگردان، کوتاه سازی و تحلیل سید علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• عبدالباری عطوان

• تهدید اسرائیل

• تحولات لبنان

• لبنان

• آمریکا و اسرائیل

• جنگ نامتقارن

• توسعه فناوری موشکی و پهپادی