چرخش راهبردی تهران به شرق: نقش روسیه در بازتعریف موازنه جنگ و دیپلماسی در خاورمیانه

ایران با اتکا به دیپلماسی چندجانبه و نزدیک شدن به روسیه، در حال تغییر موازنه از «فشار یک‌جانبه غرب» به «چندقطبی‌سازی بحران» است؛ جایی که امنیت منطقه‌ای به‌عنوان پیش‌شرط هر توافقی مطرح می‌شود و روسیه نقش یک تثبیت‌کننده کلیدی را ایفا می‌کند.

پايگاه خبری تحليلی «نيک رو»، متن پیش رو یک تحلیل ژئوپلیتیکی از تغییر آرایش دیپلماتیک ایران در بحبوحه تنش با آمریکا و اسرائیل است و بر نقش روسیه به‌عنوان یک بازیگر کلیدی در مهار بحران تأکید دارد.

در حالی که دیپلماسی تحت فشار ایالات متحده و اسرائیل در حال تضعیف است،

سفرهای دیپلماتیک عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تلاش این کشور برای باز نگهداشتن کانال های ارتباطی و پیش بردن خواست ضمانت های امنیتی را برجسته می سازد.

۱. بن‌بست راهبردی غرب

جنگ و فشار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران به نتیجه مطلوب نرسیده و به «تله استراتژیک» تبدیل شده است. نه ایران تسلیم شده و نه دیپلماسی غربی توان حل بحران را داشته است. در نتیجه، مسئله با پیچیدگی بیشتری به میز مذاکره بازگشته است.

۲. اختلاف بر سر دستور کار مذاکرات

* آمریکا و اسرائیل خواهان تمرکز فوری بر برنامه هسته‌ای هستند.
* ایران بر اولویت امنیت و تضمین عدم تکرار حمله تأکید دارد.
* پیشنهاد تهران: ابتدا پایان خصومت‌ها و امنیت منطقه (از جمله تنگه هرمز)، سپس موضوع هسته‌ای.
* این اختلاف نشان‌دهنده شکاف عمیق در تعریف «ماهیت بحران» است.

۳. محدودیت‌های اسرائیل و تشدید بی‌ثباتی

اسرائیل با چند جبهه درگیر است (لبنان، ایران، فشار داخلی) و توان ایجاد نظم منطقه‌ای مطلوب خود را ندارد. ادامه حملات، به‌ویژه در لبنان، بی‌اعتمادی ایران را تشدید و مطالبه تضمین‌های امنیتی را تقویت می‌کند.

۴. دیپلماسی فعال و چندلایه ایران

ایران برخلاف روایت انزوا، از شبکه‌ای از میانجی‌ها استفاده می‌کند:

* پاکستان: کانال ارتباطی با هر دو طرف
* عمان: میانجی سنتی و مورد اعتماد
* روسیه: بازیگر کلان با نفوذ چندجانبه
هدف تهران ایجاد «سپر دیپلماتیک» برای تحمیل اولویت امنیت در مذاکرات است.

۵. نقش کلیدی روسیه

روسیه به‌عنوان یک قدرت دارای ارتباط با همه طرف‌ها (ایران، اسرائیل، کشورهای خلیج فارس و حتی آمریکا) قادر است:

* از تبدیل بحران به یک اولتیماتوم یک‌جانبه غرب جلوگیری کند
* میانجی‌گری و تثبیت منطقه‌ای را تقویت کند
* توازن میان بازدارندگی نظامی و دیپلماسی را حفظ نماید

۶. پیوند دیپلماسی و بازدارندگی

از نگاه مسکو و تهران، مذاکره بدون توان دفاعی مؤثر بی‌نتیجه است. بنابراین همکاری‌های نظامی-فنی نیز بخشی از معادله است تا موقعیت چانه‌زنی ایران تقویت شود.

۷. سناریوهای پیش‌رو

* پذیرش طرح ایران توسط آمریکا: حرکت به سمت کاهش تنش و مذاکره کنترل‌شده
* رد آن: تداوم وضعیت خاکستری میان جنگ و آتش‌بس
* تداوم اقدامات اسرائیل: کاهش بیشتر اعتماد و سخت‌تر شدن توافق

جمع‌بندی کلان

متن استدلال می‌کند که ایران با اتکا به دیپلماسی چندجانبه و نزدیک شدن به روسیه، در حال تغییر موازنه از «فشار یک‌جانبه غرب» به «چندقطبی‌سازی بحران» است؛ جایی که امنیت منطقه‌ای به‌عنوان پیش‌شرط هر توافقی مطرح می‌شود و روسیه نقش یک تثبیت‌کننده کلیدی را ایفا می‌کند.

بقلم مراد صدیق‌زاده ، رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه، استاد مدعو، دانشگاه HSE (مسکو).

۸ اردیبهشت ۱۴۰۵

۲۸ آوریل ۲۰۲۶

تارنمای آرتی

برگردان، کوتاه سازی و تنظیم سید علی اصغر شهدی

اشتراک گذاری:

لینک کوتاه: https://www.nikru.ir/p/117908