چشم انداز اقتصادی به جنگ رمضان

طبق بررسی‌ها، حدود یک‌دهم هزینه جنگ برای آمریکا مربوط به تجهیزات نظامی‌ای است که در جریان درگیری‌ها نابود شده‌اند. هواپیماها و رادارهای از دست‌رفته به برآورد هزینه روزانه 500‌میلیون دلاری افزوده و آمریکا را در نقاط دیگر آسیب‌پذیر کرده‌اند.

پايگاه خبری تحليلی «نيک رو»، در گزارش بانک جهانی آمده است: جنگ علیه ایران «ضربه دیگری به منطقه‌ای وارد کرده است که در حال حاضر از رشد ضعیف بهره‌وری، کاهش پویایی بخش خصوصی و چالش‌های مداوم بازار کار رنج می‌برد».

این بانک اعلام کرده است: «نیاز مبرمی به تقویت مبانی حکومت‌داری و اقتصاد کلان و برداشتن گام‌های جدی برای حمایت از ایجاد مشاغل پایدار و افزایش تاب‌آوری بلندمدت وجود دارد.»

بانک جهانی هشدار داد که اگر درگیری برای مدت طولانی ادامه یابد، «پیامد‌های فعلی برای منطقه با افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی و کاهش تجارت، گردشگری و حواله‌های ارزی تشدید خواهد شد»، به‌ویژه در کشور‌هایی که گردشگری منبع قابل توجهی از ارز خارجی مانند لبنان و مصر است.

بانک جهانی خاطرنشان کرد که اقتصاد کشور‌های منطقه، دور از خطوط مقدم جنگ، از جمله مصر، اردن و پاکستان، در نتیجه جنگ علیه ایران، پیامد‌های منفی گسترده‌ای را متحمل می‌شود.

مصر، اردن و پاکستان، که همگی واردکنندگان نفت هستند، تحت تأثیر افزایش قیمت‌ها قرار گرفتند که علاوه بر تأثیرات منفی کاهش گردشگری و وجوه ارسالی کارگران در کشور‌های حوزه خلیج فارس، منجر به افزایش عمومی هزینه‌های حمل و نقل، تولید و خدمات شد.

افزایش قیمت نفت فشار بیشتری بر امور مالی عمومی وارد می‌کند، زیرا هزینه واردات نفت و گاز افزایش می‌یابد، به خصوص اگر ثبات قیمت انرژی با یارانه‌ها پشتیبانی شود، همانطور که در تونس شاهد آن هستیم. (1)

چشم‌انداز اقتصادی جهان از منظر صندوق بین‌المللی پول

در همین زمینه، صندوق بین‌المللی پول در گزارش چشم‌انداز اقتصادی جهان خود خاطرنشان کرد که «فعالیت اقتصادی در کشور‌هایی که درگیر جنگ هستند، به شدت در حال کاهش است.»

صندوق بین‌المللی پول (IMF) در گزارش خود، توضیح داد که به طور متوسط، «تولید ناخالص داخلی در کشور‌هایی که درگیر جنگ هستند، در ابتدا حدود ۳ درصد کاهش می‌یابد، این کاهش برای چندین سال ادامه می‌یابد و مجموع خسارات ظرف پنج سال به حدود ۷ درصد می‌رسد.»

صندوق بین‌المللی پول افزود که «خسارات ناشی از درگیری‌ها معمولاً از خسارات ناشی از بحران‌های مالی یا بلایای طبیعی شدید بیشتر است. زخم‌های اقتصادی می‌توانند تا یک دهه ادامه داشته باشند.»

این گزارش همچنین توضیح داد که عدم قطعیتی که همراه با جنگ‌ها است، منجر به خروج سرمایه و کاهش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی می‌شود. این امر دولت‌ها را در زمان جنگ مجبور می‌کند تا بیشتر به کمک‌های خارجی متکی شوند.

صندوق بین‌المللی پول تأیید کرده است که هزینه‌های جنگ منجر به کاهش مداوم نرخ ارز، کاهش ذخایر و افزایش تورم می‌شود. به طور کلی، فشار‌های اقتصاد کلان در زمان جنگ تشدید می‌شوند.

قیمت‌ها اغلب با سرعتی بیشتر از هدف تورمی هر بانک مرکزی افزایش می‌یابند و مقامات پولی را وادار به افزایش نرخ بهره می‌کنند که این امر هزینه وام‌های مسکن و شخصی را برای شهروندان افزایش می‌دهد.

صندوق بین‌المللی پول هشدار می‌دهد که تأمین مالی افزایش هزینه‌های عمومی از طریق استقراض می‌تواند در کوتاه‌مدت اقتصاد را تحریک کند، اما می‌تواند در میان‌مدت نیز بر پایداری مالی فشار وارد کند، به‌ویژه در کشور‌هایی با سطح بدهی بالا که بخش بزرگی از درآمد خود را به بازپرداخت بدهی اختصاص می‌دهند.

صندوق خاطرنشان کرد که افزایش هزینه‌های دفاعی، به‌ویژه در بازار‌های نوظهور و اقتصاد‌های در حال توسعه، بیشتر شده است.

این صندوق اظهار داشت که «در یک افزایش معمول، هزینه‌های دفاعی طی دو سال و نیم حدود ۲.۷ درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش می‌یابد که تقریباً دو سوم این مبلغ از طریق کسری بودجه تأمین می‌شود.» هزینه‌های نظامی ممکن است فعالیت اقتصادی کوتاه‌مدت را تقویت کند، اما همچنین تورم را افزایش می‌دهد و چالش‌های میان‌مدت قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.

صندوق بین‌المللی پول در گزارش خود تأکید کرد که بهبود اقتصادی پس از جنگ اغلب «کند، ناهموار و به شدت وابسته به حفظ صلح» است و توضیح داد که «وقتی صلح پایدار باشد، تولید بهبود می‌یابد، اما اغلب در مقایسه با خسارات زمان جنگ محدود می‌ماند.»

این صندوق تأکید کرد که «تلاش‌های بهبودی زمانی مؤثرتر هستند که با اصلاحات داخلی برای بازسازی نهاد‌ها و ظرفیت‌های دولتی، افزایش شمول و امنیت و رسیدگی به هزینه‌های انسانی پایدار درگیری» از جمله ناتوانی‌های یادگیری، سلامت ضعیف و کاهش فرصت‌های اقتصادی همراه باشند. (2)

هزینه‌های جهانی این جنگ

بنابر گزارش صندوق بین‌المللی پول، رشد اقتصادی جهان در سال۲۰۲۶ به ۳.۱درصد می‌رسد که نسبت به ۲۰۲۵ حدود ۰.۳درصد کاهش دارد. همچنین افزایش نرخ تورم در جهان و کشورهای اروپایی و ایران از دیگر موارد و اثرات جنگ است. همچنین گزارش آنکتاد درخصوص هزینه‌های جهانی این جنگ و تداوم بسته بودن تنگه هرمز حاکی از آن است که نه فقط قیمت انرژی بلکه قیمت محصولات کلیدی مانند کود اوره که برای کشاورزی جهان بسیار مهم است، افزایش یابد؛ به‌طوری‌که بر اساس گزارش تریدینگ اکونومیکس این افزایش بالغ بر ۸۰درصد است و از هر تن ۴۲۰دلار به بیش از ۷۰۰دلار می‌رسد که همین امر بنا بر گزارش «فائو» باعث تشدید گرسنگی در جهان به‌ویژه کشورهای فقیر و آسیب‌پذیر خواهد شد.(3)

خسارت کشورهای عربی از جنگ علیه ایران

کشورهای عربی ممکن است در نتیجه جنگ در ایران بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار ضرر کنند که ضربه جدی به رشد اقتصادی منطقه وارد خواهد کرد. این مطلب در گزارش برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) منتشر شده است.

کارشناسان تأکید کردند که تشدید نظامی حتی کوتاه‌مدت در خاورمیانه می‌تواند «پیامدهای عمیق و گسترده اجتماعی-اقتصادی» در سراسر منطقه کشورهای عربی ایجاد کند.

بنا بر این گزارش، براساس برآوردها، کل خسارات می‌تواند نرخ بیکاری منطقه را تا چهار درصد افزایش دهد که به معنای از دست رفتن ۳.۶ میلیون شغل و فقیر شدن ۴ میلیون نفر است.

این گزارش می‌افزاید که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (بحرین، قطر، کویت، امارات متحده عربی، عمان و عربستان سعودی) ممکن است بیش از ۵.۲ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را نیز از دست بدهند.

این گزارش که در آستانه نشست بهاره مجمع عمومی سازمان ملل منتشر شده، هشدار می‌دهد که جنگ آمریکایی - صهیونی علیه ایران به کل منطقه خلیج فارس و اقتصادهای وابسته به آن آسیب می‌زند. این گزارش تأکید دارد که کشورهای عربی منطقه که در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های کلان برای تنوع‌بخشی به اقتصاد خود انجام داده‌اند، اکنون با بزرگترین تهدید اقتصادی در دهه‌های اخیر مواجه هستند.

کارشناسان معتقدند هرچه جنگ طولانی‌تر شود، خسارات اقتصادی بیشتر خواهد شد. در صورت ادامه درگیری تا تابستان ۲۰۲۶، احتمال می‌رود خسارت به بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار برسد. این در حالی است که کشورهای منطقه هنوز از پیامدهای اقتصادی همه‌گیری کرونا و نوسانات قیمت نفت در سال‌های اخیر به طور کامل خارج نشده اند. (4)

11.5میلیارد دلار خسارت اقتصادی به اسراییل ناشی از حملات به ایران

گزارش تازه وزارت دارایی اسرائیل نشان می‌دهد حملات اخیر رژیم صهیونی به ایران بیش از 35 میلیارد شِکِل، معادل 11.5 میلیارد دلار، هزینه مستقیم و غیرمستقیم برای اقتصاد این رژیم جعلی فاشیستی کودک کش ایجاد کرده است.

تایمز اسرائیل نوشت: این وزارتخانه هشدار داد که این حملات غیرقانونی هزینه‌های اقتصادی بالایی از جمله کاهش تولید ناخالص داخلی برای اقتصاد و افزایش هزینه‌های دولتی را به همراه داشته است که برخی از آنها تنها در آینده به طور کامل روشن خواهند شد.

بخش عمده‌ای از این هزینه‌ها مربوط به هزینه‌های نظامی حدود ۲۲ میلیارد شکل برای ارتش، وزارت جنگ، وزارت امنیت و سایر سازمان‌های امنیتی است. این شامل هزینه‌های تجهیزات نظامی است و یکی دیگر از اجزای مهم آن گسترش بسیج نیروهای ذخیره فراتر از برنامه‌ریزی است.

وزارت دارایی اعلام کرد که این مبلغ قبلاً به عنوان بخشی از بودجه دولتی برای سال ۲۰۲۶ به بودجه وزارت وزارت جنگ اضافه شده است.

در روزهای اولیه جنگ، فرماندهی جبهه داخلی ارتش اسرائیل دستورالعمل‌های سراسری صادر کرد که هرگونه تجمع، تعطیلی اقتصاد و فعالیت‌های آموزشی، به جز مشاغل ضروری را ممنوع می‌کرد. اگرچه دستورالعمل‌های محل کار پس از حدود یک هفته کاهش یافت، اما مدارس همچنان تعطیل ماندند و کارمندان مجبور به کار از خانه شدند، در حالی که بسیاری از آنها به دلیل شلیک مکرر موشک‌های ایران در نزدیکی پناهگاه‌ها ماندند. (5)

هزینه جنگ رمضان برای آمریکا

ایلین مک‌کاسکر، پژوهشگر ارشد در موسسه «امریکن اینترپرایز» و مقام سابق بودجه پنتاگون، برآورد می‌کند که هزینه این عملیات طی پنج هفته از زمان دستور ترامپ برای حمله در اواخر فوریه، بین 22.3 تا 31‌میلیارد دلار بوده است. محاسبات او شامل هزینه استقرار تجهیزات اضافی آمریکا در خاورمیانه از اواخر دسامبر نیز می‌شود، اما ارزیابی کامل خسارات جنگی را شامل نمی‌شود؛ ارزیابی‌ای که احتمالا تا پایان درگیری‌ها مشخص نخواهد شد.

آمریکایی‌ها چقدر هزینه داده‌اند؟

به گفته کارشناسان دفاعی، تلفات انسانی و تجهیزاتی آمریکا در مقایسه با جنگ‌هایی که طرفین در آنها قدرتی نزدیک دارند، نسبتا کم بوده است؛ اما نابودی سامانه‌های راداری گران‌قیمت آمریکا توسط ایران، واشنگتن را در صورت بروز درگیری‌های آینده در مناطق دیگر مانند چین آسیب‌پذیرتر کرده است. از 28 فوریه تاکنون، 13 آمریکایی در حملات به پایگاه‌های آمریکا کشته شده‌اند و بیش از 300 سرباز آمریکایی نیز زخمی شده‌اند. این ارقام شامل 2.1 تا 3.6‌میلیارد دلار خسارت جنگی و جایگزینی تجهیزات است. رقم بالاتر شامل هزینه تعمیر ناو هواپیمابر «یواس‌اس جرالد آر. فورد» که پس از آتش‌سوزی در بخش رختشویی برای تعمیر خارج شد و تعمیر سامانه هشدار زودهنگام موشک‌های بالستیک در قطر است که توسط پهپاد آسیب دیده بود. مک‌کاسکر گفت: «تجهیزات آسیب‌دیده گاهی ظرف چند روز قابل تعمیرند، اما برخی سامانه‌های نابودشده سال‌ها طول می‌کشد تا به‌صورت کامل جایگزین شوند.» او افزود که این جنگ احتمالا گلوگاه‌های موجود در تامین مواد و قطعات حیاتی مورد نیاز برای تعمیر و نگهداری را تشدید خواهد کرد.

به نظر می‌رسد ایران تمرکز خود را بر هدف قرار دادن سامانه‌های راداری و ارتباطی در پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه گذاشته است، همچنین هواپیماهای سوخت‌رسانی که به جنگنده‌های آمریکایی امکان انجام حملات دوربرد را می‌دهند. افزایش فهرست تجهیزات پیشرفته و کمیاب آسیب‌دیده باعث نگرانی تحلیلگران و مقامات سابق درباره کش‌آمدن بیش از حد توان آمریکا و استفاده از منابعی شده که شاید بهتر بود در جای دیگری به کار گرفته شوند. پنتاگون در حال درخواست 200‌میلیارد دلار بودجه اضافی از کنگره برای پوشش هزینه‌های عملیات در ایران است.

آسیب‌های ناشی از نابودی تجهیزات

مارک کانسیان، مشاور ارشد دفاعی در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، تخمین می‌زند این عملیات روزانه حدود نیم‌میلیارد دلار برای آمریکا هزینه دارد. این مرکز برآورد کرده که آمریکا تنها در شش روز نخست جنگ دست‌کم 1.4‌میلیارد دلار خسارت جنگی و آسیب به زیرساخت‌ها متحمل شده است. پس از آن، تعداد پرتاب‌های موشکی ایران کاهش یافت. این برآوردها بسته به روش محاسبه متفاوت هستند. کانسیان گفت: «جزئیات بسیار محدود است و بسته به اینکه چه تجهیزاتی در تاسیسات هدف قرار گرفته وجود داشته، هزینه‌ها می‌تواند بسیار بیشتر باشد.» او افزود که جایگزینی هواپیمای هشدار زودهنگام و کنترل هوایی بوئینگ E-3 سنتری — که در حمله‌ای در نزدیکی ریاض به‌شدت آسیب دید — احتمالا بیش از 700‌میلیون دلار هزینه خواهد داشت. یک مقام دفاعی آمریکا به دلایل امنیت عملیاتی از اظهارنظر درباره ارزیابی خسارات خودداری کرد.

تحلیلگران می‌گویند علاوه بر E-3، دو سامانه راداری در اردن و قطر از مهم‌ترین دارایی‌های آسیب‌دیده هستند. یکی از آنها رادار AN/TPY-2 است که نقش حیاتی در سامانه دفاع موشکی «تاد» دارد و گزارش شده در پایگاهی در اردن نابود شده است. رادار مشابهی در عربستان نیز هدف قرار گرفته، اما میزان خسارت آن مشخص نیست.

هزینه جایگزینی هر رادار AN/TPY-2 حدود 485‌میلیون دلار برآورد می‌شود و تولید هر واحد آن توسط شرکت «ریتیون» نزدیک به 3سال زمان می‌برد. با توجه به نبود ذخیره اضافی، جایگزینی آنها نیازمند جابه‌جایی منابع نظامی از مناطق دیگر است. تام کاراکو گفت: «این یک رادار بسیار کمیاب و پیشرفته است.» او افزود این سامانه‌ها برای مقابله با موشک‌های بالستیک ایران و نیز دفاع کلی آمریکا در جهان حیاتی هستند. او گفت: «نمی‌توان یک رادار معمولی را جایگزین AN/TPY-2 کرد.» یک مقام ارشد سابق نظامی آمریکا گفت بخش زیادی از خسارات واردشده «خودتحمیلی» بوده و ناشی از استفاده نادرست از منابع است: «یا به‌درستی از خود دفاع نکردیم یا در استفاده از سامانه‌ها اشتباه کردیم.» به گفته کلی گریه‌کو، ایران در هدف قرار دادن اهداف ثابت مانند هواپیماهای پارک‌شده و ساختمان‌های پایگاه‌های آمریکا موفق بوده است: «هدف قرار دادن اهداف بزرگ و ثابت بسیار آسان‌تر است.»

حملات به زیرساخت‌های راداری آمریکا شناسایی و رهگیری سریع موشک‌های ورودی را دشوارتر کرده است. سم لیر گفت: «این یکی از ابزارهای شما برای واکنش موثر به حملات موشکی را از بین می‌برد.» این موضوع محاسبه دقیق تعداد، ترکیب و اهداف حملات موشکی و پهپادی ایران را دشوارتر کرده است. با این حال، او گفت میزان خسارات در حد انتظار بوده و «با توجه به توان موشکی و پهپادی ایران، این سطح خسارت نسبتا پایین است و می‌توانست بدتر باشد.»

گزارش شده ایران بیش از 12 پهپاد MQ-9 ریپر را سرنگون کرده است، اما مهم‌ترین موفقیت هوایی آن سرنگونی یک جنگنده F-15E بوده است. آمریکا ادعا کرد دو خدمه این جنگنده توسط نیروهای آمریکا نجات داده شدند، اما در جریان عملیات، یک هواپیمای A-10 نیز هدف قرار گرفت و سقوط کرد. همچنین گزارش شده دو هواپیمای ترابری C-130 توسط خود نیروهای آمریکایی روی زمین نابود شدند. ایران نیز مدعی سرنگونی چند بالگرد و هواپیمای دیگر شده است. (6)

جنگ با ایران دبی را نابود کرده است!

این روزهای دبی از زبان فعالان رسانه‌ای ؛

* ۸۳٪ از مردم دبی دچار افسردگی هستند.
* هفته گذشته، دو کارگر ساختمانی خودکشی کردند.
* بیش از ۴۵٪ از مردم دبی اکنون کمتر از ۵۰۰ دلار در ماه درآمد دارند.
* این مبلغ حتی برای پوشش اجاره هم کافی نیست.
* مردم مجبورند روزی ۱۲ ساعت کار کنند فقط برای اینکه زنده بمانند.
* بحران هزینه‌های زندگی در دبی حالا از کشورهای اتیوپی، کنیا و اوگاندا هم بدتر شده است.
* کارگران کم‌درآمد وعده‌های غذایی خود را حذف می‌کنند.
* بسیاری از هتل‌های پنج‌ستاره کارکنان خود را مجبور به مرخصی بدون حقوق کرده‌اند.
* شرکت‌های تایم هتلز منیجمنت و فرست گروپ هر هفته هزاران نفر را اخراج می‌کنند.
* در چندین شرکت، حقوق‌ها تا ۳۰٪ کاهش یافته است.
* شرکت‌های هواپیمایی بریتیش ایرویز، ایرفرانس و کی‌ال‌ام تعلیق پروازهای خود به دبی را تمدید کرده‌اند.

خسارات وارده از جنگ رمضان بر ایران

فاطمه مهاجرانی در گفت‌وگو با ریانووستی از برآورد اولیه ۲۷۰ میلیارد دلاری خسارت ایران در جنگ رمضان تا 25 فروردین ماه خبر داد و گفت که این عدد قطعی و نهایی نیست.

وی افزود: یکی از موضوعاتی که تیم مذاکره‌کننده ما در حال پیگیری است و در گفت‌وگوهای اسلام‌آباد نیز دنبال شد موضوع غرامت‌های جنگی است. آسیب‌ها معمولا در چند لایه باید بررسی شوند، خسارات ایران از حملات آمریکا و اسرائیل فعلا حدود ۲۷۰ میلیارد دلار برآورد شده است. (7)

دکتر اسدالله افشار