نقش اسرائیل در تیرگی روابط بین ایران و آذربایجان

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، جنگ اطلاعاتی ایران و آذربایجان دوباره داغ شد. باکو هرچه بیشتر به ترویج آشکار جدایی اقلیت بزرگ آذربایجانی از ایران می پردازد.
جنگ لفظی بین آذربایجان و ایران دوباره داغ شده است و منابع نیمه رسمی در آذربایجان آشکارا خواستار رهایی اقلیت بزرگ قومی آذربایجانی ایران شدند.
تیتر چهارم شهریور ( 26 اوت) وبسایت آذربایجانی کالیبر  Caliber.az، یک وب سایت مرتبط با دفتر ریاست جمهوری آذربایجان، این است: «زمان جدائی فرا رسیده است: آذربایجان جنوبی باید از ایران جدا شود» . ("آذربایجان جنوبی" اصطلاحی غیرقابل باور برای استان های شمالی آذربایجانی ایران است.)
یک نویسنده ناشناس در روز بعد در سایت آذربایجانی حقین Haqqin.az که به سرویس های امنیتی آذربایجان متصل است، با عنوان "آذربایجان جنوبی برای استقلال تلاش می کند!" با اشاره به آذربایجانی های ایران نوشت: "دولت آذربایجان نیروی بسیج کننده کافی برای دفاع از حقوق هموطنان خود و منابع کافی برای حمایت از موج جدید جنبش آزادیبخش ملی را دارد."

روابط بین باکو و تهران از زمان جنگ 1399 ( 2020) بین آذربایجان و ارمنستان تیره بوده است. در حالی که ایران بارها حمایت خود را از آذربایجان برای به دست آوردن کنترل بسیاری از مناطقی که در جنگ اول به نفع ارمنستان در دهه 1370  (1990) از دست داده بود، ابراز کرده است، هم اکنون نیز نگران گام های بعدی بالقوه آذربایجان می باشد که جسارت بیش از حدی پیدا کرده است.

 بنظر می رسد بخشی از واکنش آذربایجان به بیانیه های تیرماه(ژوئیه) آیت الله خامنه ای رهبر ایران مرتبط باشد...که در آن نسبت به قصد آذربایجان برای ایجاد یک خط حمل و نقل جدید که منطقه نخجوان آذربایجان را به سرزمین اصلی آذربایجان متصل می کند، ابراز نگرانی گردیده است، مسیری که باکو آن را «کریدور زنگزور» می نامد. ” این مسیر در امتداد مرز ارمنستان با ایران خواهد گذشت و پیامدهای نامشخصی برای تجارت ارمنستان و ایران خواهد داشت.

آذربایجان و ارمنستان در حال مذاکره بر سر ماهیت دقیق این مسیر و این سوال حساس سیاسی هستند که چه کسی و چه نوع کنترلی بر ترانزیت در طول مسیر خواهد داشت. اما آذربایجان مکرراً این کریدور را به صورت پان ترکیستی تبلیغ می کند، موضوعی که ایران را نگران کرده است. آذربایجان همچنین تهدید کرده است که اگر آنچه را که از ارمنستان می‌خواهد به دست نیاورد، می‌تواند این سرزمین را به زور تصرف کند.

مقامات ایرانی می گویند که آنها فی نفسه با مسیر جدید مخالف نیستند. عباس موسوی، سفیر ایران در باکو، در 6 شهریور ( 2 اوت) گفت: «ایران مخالف ایجاد کریدور زنگزور نیست . این به آذربایجان و ارمنستان بستگی دارد و یک موضوع بین المللی است. اصل مورد قبول کشور ما این است که یک کشور نمی تواند بر منافع ملی کشور دیگر از جمله همسایگان تأثیر بگذارد.

اما تهران همچنین بارها گفته است که تغییر مرزها در قفقاز یک "خط قرمز" است. آیت الله خامنه ای در دیدار 19 جولای (28 تیرماه) با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه و رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در تهران، این نگرانی را تکرار کرد. وی گفت: اگر تلاشی برای انسداد مرز ایران و ارمنستان صورت گیرد، جمهوری اسلامی با آن مخالفت خواهد کرد زیرا این مرز هزاران سال است که راه ارتباطی بین کشورهای همسایه بوده است .

تهران حمایت خود را از تمامیت ارضی ارمنستان به طرق دیگری اعلام کرده است. سالار سیف الدینی تحلیلگر به روزنامه ایرانی دنیای اقتصاد گفت که ایران در حال افتتاح کنسولگری در شهر کاپان در جنوب ارمنستان می باشد و در ماه مرداد (اوت) سرکنسولی را منصوب کرد که این یک "سیگنال واضح" به باکو بود.

تنش بین ایران و آذربایجان از سال 1399 ( 2020) تاکنون چندین بار شعله ور شده است. در ماه مه، علی اف با یک تحلیلگر ایرانی که باکو را متهم می کرد به جدایی طلبان آذربایجانی ایران اجازه یک پلت فرم مورد حمایت دولت را داده بود ، وارد مشاجره عمومی شد. پاییز گذشته، دستگیری دو راننده کامیون ایرانی توسط پلیس آذربایجان به رزمایش نظامی ایران در مرزهای آذربایجان تبدیل شد.

در هر دو مورد به نظر می رسید که باکو به آرامی در دامن زدن به جدایی طلبی می پردازد، اما درخواست های اخیر آشکارترین آنها تاکنون است.

در پایان مقاله کالیبر چاپ اذربایجان  Caliber.az آمده است: "احتمالاً هموطنان جنوبی ما اغلب با دیدن توسعه و پیشرفت دائمی آذربایجان مستقل با غبطه به ما نگاه می کنند ... بنابراین جمعیت آذربایجان جنوبی می توانند از آنچه باید تلاش کنند الگو بگیرند." ما می دانیم که شما می توانید این کار را انجام دهید! زمان آن فرا رسیده است!"

مثل همیشه اسرائیل بر روابط ایران و آذربایجان سایه افکنده است که تنش اخیر نمونه ای از آن است. جورج دیک، سفیر اسرائیل در باکو، در ماه تیرماه (ژوئیه) عکسی از خود در حال خواندن کتابی به نام «قصه‌های اسرارآمیز تبریز» با اشاره به شهر بزرگ شمال ایران منتشر کرد.

این توییت باعث طوفان کوچکی در شبکه‌های اجتماعی شد و تعدادی از آذربایجانی‌ها و حامیان آن‌ها تصاویر مشابهی را توییت کردند و منجر به تهدیدی نه چندان شدید از سوی عباس موسوی، سفیر ایران در باکو شد.

موسوی متعاقباً مصاحبه ای طولانی با تهران تایمز انجام داد و در آن روابط آذربایجان و ایران را گرم توصیف کرد و تنها نقطه دردناک آن را اسرائیل دانست که برای فاصله انداختن بین دو کشور تلاش زیادی می کند. وی اشاره ای به کریدور زنگزور نکرد.

در 31 اوت ( 9 شهریور)، نشریه اخبار دفاعی Breaking Defence مقاله ای را منتشر کرد که در آن به جزئیات همکاری نظامی اسرائیل و آذربایجان و استفاده بالقوه آن علیه ایران اشاره می کند.

واضح است که روابط دفاعی تنگاتنگ با آذربایجان مزایای بالقوه ای از جمله استقرار حسگرهای الکترونیک در خاک این کشور با استفاده از مرز طولانی با ایران برای امکان نفوذ بهتر یگان های ویژه را برای اسرائیل به ارمغان می آورد.
یک بولتن دولتی آذربایجان در بازنشر خبری از جمله نوشت: آدربایجان همچنین می‌تواند در صورت نیاز حریم هوایی خود را در اختیار  جت‌های اسرائیلی برای ورود به خاک ایران قرار دهد».

جاشوا کوچرا
تارنمای اوراسیا-نت
برگردان، کوتاه سازی و تنظیم علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• جنگ اطلاعاتی ایران و آذربایجان

• ایران و آذربایجان

• آذربایجان

• یت بزرگ قومی آذربایجانی

• آذربایجانی کالیبر

• آذربایجان جنوبی

• روابط بین باکو و تهران

• آذربایجان و ارمنستان

• نخجوان آذربایجان

• کریدور زنگزور

• تمامیت ارضی ارمنستان

• تنش بین ایران و آذربایجان

• جت‌های اسرائیلی