ترامپ و تغییر ماهیت حکمرانی در آمریکا!

ایالات‌متحده امروز درگیر یک آزمون مهم تاریخی است؛ آزمونی که تعیین می‌کند آیا دموکراسی آمریکایی قادر به مقاومت در برابر تمرکز قدرت خواهد بود یا به سمت یک جمهوری صوری با محتوای اقتدارگرایانه حرکت می‌کند.

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، تحولات سیاسی ایالات‌متحده در دوره بازگشت دونالد ترامپ به قدرت، نه صرفاً یک جابه‌جایی در رأس اجرایی، بلکه بازتعریف الگوی حکمرانی در یک نظام دیرپای لیبرال–دموکرات تلقی می‌شود. بررسی گزارش‌های رسانه‌های معتبر غربی همچون گاردین، نیویورک‌تایمز و مراکز تحلیل سیاست عمومی نیز نشان می‌دهد که پدیده ترامپیسم امروز وارد مرحله‌ای ساختاری شده است؛ مرحله‌ای که از سطح رفتارهای فردی یک رهبر پوپولیست فراتر رفته و به مداخله سازمان‌یافته در سازوکارهای نهادی، انتخاباتی و نظارتی بدل شده است. در چنین فضایی، تحلیل گاردین درباره «توطئه ترامپ برای قبضه کامل قدرت» صرفاً هشدار رسانه‌ای نیست، بلکه بازتاب یک روند واقعی و قابل مشاهده در سیاست داخلی آمریکا است؛ روندی که هم در رفتار دولت، هم در ساختار حزب جمهوری‌خواه و هم در واکنش جامعه مدنی آمریکا نمود یافته است. تحلیل حاضر با اتکا به واقعیت‌های امروز آمریکا، محتوای منتشرشده توسط گاردین و سایر منابع غربی را با رویکردی تحلیلی و مستند بررسی می‌کند.

۱. بازگشت ترامپ و تشدید میل به تمرکز قدرت

گاردین در گزارش خود تأکید می‌کند که بازگشت ترامپ به کاخ سفید، اشتیاق او برای افزایش اختیارات و تلاش برای استمرار حضور در قدرت را دوچندان کرده است. این گزاره با واقعیت‌های میدانی سیاست آمریکا هم‌خوانی دارد:

* ترامپ پس از بازگشت به قدرت، صراحتاً بارها درباره لزوم «یک‌دست‌سازی» حکومت و «پاکسازی» دستگاه اداری سخن گفته است.
* برنامه‌های منتشرشده از سوی نزدیکان او (از جمله Project 2025 ) دقیقاً در راستای تمرکز بی‌سابقه قدرت در دفتر ریاست‌جمهوری طراحی شده‌اند: کاهش اختیارات نهادهای نظارتی، جایگزینی مدیران مستقل با منصوبان وفادار و تضعیف ساختارهای فدرال.
* این روند در واقع تهدیدی جدی برای مدل تفکیک قوا در آمریکا است؛ مدلی که ستون اصلی دموکراسی این کشور طی دو قرن گذشته بوده است.

۲. حمله سازمان‌یافته به نظام رأی‌گیری

بخش مهم گزارش گاردین به «حمله فراگیر به نظام رأی‌گیری» اشاره دارد. این مسئله یکی از حساس‌ترین تحولات سال‌های اخیر آمریکا است:

* جمهوری‌خواهان نزدیک به ترامپ در ده‌ها ایالت، قوانین محدودکننده رأی‌گیری تصویب کرده‌اند (از محدود کردن رأی‌گیری پستی تا افزایش موانع رأی‌دهی اقلیت‌ها).

* بازترسیم حوزه‌های انتخاباتی توسط فرمانداری‌های جمهوری‌خواه به گونه‌ای صورت گرفته که رأی اقلیت‌ها وطبقات شهری کاهش یابد؛ موضوعی که اندیشکده بروکینگزآن را«مهندسی ساختاری قدرت» توصیف کرده است.
* طرح‌هایی برای افزایش کنترل دولت فدرال برفرایند شمارش آرا و جایگزینی مسئولان مستقل انتخاباتی با نیروهای حزبی مطرح شده که عملاً امکان مداخله در نتیجه انتخابات را فراهم می‌سازد.
* این اقدامات—که گاردین آن را بخشی از یک «کارزار چندوجهی» می‌نامد— مسیر تبدیل انتخابات آزاد به یک فرایند مدیریت‌شده را تقویت می‌کند و از همین‌رو، نگرانی‌های جدی درباره آینده دموکراسی در آمریکا ایجاد کرده است.

۳. تضعیف نهادهای دموکراتیک و پاکسازی دستگاه اداری

به گفته گزارش، ترامپ به شکل کم‌سابقه‌ای به تضعیف نهادهای دموکراتیک ادامه می‌دهد. این گزاره با شواهد عینی زیر تقویت می‌شود:

* سیاسی‌کردن وزارت دادگستری: ترامپ بارها از DOJ خواسته تا پرونده‌های قضایی علیه مخالفینش را پیگیری یا مختومه کند. این رفتار با هنجار استقلال قضایی در تضاد است.
* حمله به رسانه‌ها: ترامپ بسیاری از رسانه‌های انتقادی را «دشمن مردم» نامیده و این ادبیات را دوباره احیا کرده است. در برخی موارد، خبرنگاران کاخ سفید با محدودیت‌های گسترده‌تری نسبت به دوره‌های قبل روبه‌رو شده‌اند.
* پاکسازی اداری: بر اساس گزارش‌های متعدد، کاخ سفید در حال تدوین فهرست‌های وفاداری است تا مدیران ارشد سازمان‌ها تنها از میان نیروهایی انتخاب شوند که سوگند وفاداری سیاسی بدهند.
* این روندها یادآور دولت‌های اقتدارگرا است که به‌تدریج با حذف سازوکارهای نظارتی، قدرت را در حلقه‌ای کوچک متمرکز می‌کنند.

۴. جامعه آمریکا و ترس فزاینده از خودکامگی

گزارش اشاره می‌کند که افکار عمومی آمریکا نسبت به تمایل ترامپ برای تبدیل‌شدن به «پادشاه» واکنش نشان داده است. این ادعا نیز پشتوانه واقعی دارد:

* نظرسنجی مؤسسه Pew نشان می‌دهد که اعتماد عمومی به نظام انتخاباتی و سلامت دموکراسی آمریکا به کمترین میزان در ۴۰ سال اخیر رسیده است.
* راهپیمایی چندمیلیونی «نه به پادشاه» از نشانه‌های کم‌سابقه اعتراض مدنی در آمریکا است؛ اعتراضی که بیشتر رنگ دفاع از دموکراسی دارد تا مخالفت حزبی.

* بخش قابل توجهی از دانشگاهیان و نخبگان سیاسی آمریکا هشدار می‌دهند که دولت ترامپ عملاً زمینه‌های «دموکراسی انتخاباتیِ غیرلیبرال» را ایجاد کرده است؛ مشابه آنچه در مجارستان و لهستان رخ داد.
* به همین دلیل، برخی تحلیل‌گران آمریکا را وارد مرحله‌ای «گذار معکوس» می‌دانند—گذار از دموکراسی به نوعی شخصی‌سازی قدرت.

۵. جمع‌بندی تحلیلی: آمریکا در آستانه تغییر ماهیت حکمرانی

با کنار هم قرار دادن گزارش گاردین و واقعیت‌های امروز آمریکا، چند نتیجه مهم به‌دست می‌آید:

* ترامپ یک رهبر پوپولیست کلاسیک نیست، بلکه در پی مهندسی ساختار قدرت است.
* تمرکز قدرت، محدودسازی رأی، انحلال استقلال نهادها و سیاسی‌سازی دستگاه اداری، نشانه‌های یک گذار اقتدارگرایانه است.
* جامعه آمریکا به مرحله‌ای ازقطب‌بندی رسیده که خود می‌تواند زمینه ساز فروپاشی هنجارهای دموکراتیک شود.
* هشدار گاردین تنها یک تحلیل رسانه‌ای نیست؛ انعکاس روندی واقعی و قابل اندازه‌گیری است.

در نتیجه، آمریکا در دوران جدید ترامپ با چالشی ساختاری مواجه است:

* آیا دموکراسی آمریکایی می‌تواند در برابر روند تمرکز قدرت و تضعیف نهادها دوام بیاورد؟
* یا این کشور وارد مرحله جدیدی از حکمرانی شخصی‌سازی‌شده با محوریت استبدادی و دیکتاتوری خواهد شد؟
* این پرسشی است که امروز نه فقط گاردین، بلکه بخش بزرگی از جامعه پژوهشی و رسانه‌ای غرب هم مطرح می‌کند.

به بیان دقیق‌تر:

دکتر اسدالله افشار