مشارکت چین ایران و پاکستان در رفع آشفتگی‌های برجامانده آمریکا در افغانستان

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، پکن، تهران و اسلام‌آباد می‌دانند که هدف چند جانبه آنها برای «توسعه مسالمت‌آمیز» و گسترش مسیرهای تجاری آسیایی بدون حل معضل تروریسم در همسایه افغانستان، دست نیافتنی خواهد بود.

هفته گذشته، پکن میزبان اولین  گفتگوی امنیتی سه جانبه بین ایران، پاکستان و چین بود. این تجمع در حالی صورت گرفت که درگیری های مرزی اخیر بین ایران و افغانستان و عدم تمایل دولت طالبان برای سرکوب گروه های شبه نظامی فعال در داخل مرزهایش صورت گرفت.

تهدیدات سه جانبه تروریسم

یک منبع وزارت خارجه پاکستان به نشریه The Cradle می گوید که افزایش حملات تروریستی در افغانستان باعث نگرانی شدید کشورهای همسایه از جمله پاکستان، ایران و چین شده است.

ارتکاب اعمال خشونت‌آمیز عمدتاً به شاخه‌های منطقه‌ای داعش، یعنی دولت اسلامی خراسان، جنبش تحریک طالبان پاکستان (TTP)، جنبش اسلامی ترکستان شرقی (ETIM) و گروه جیش‌العدل نسبت داده می‌شود.

این منبع می‌گوید که در پاسخ، سه کشور تعامل دیپلماتیک خود را با رهبری طالبان افزایش داده‌اند تا با چالش‌های امنیتی مقابله و ثبات را در افغانستان تقویت کنند.

زمان بندی نمی توانست از این بهتر باشد. اسلام آباد و تهران اخیراً انواع هم افزایی را کشف کرده اند که تجارت بین همسایگان را تقویت کرده است.  این بهبود پیشرونده روابط ایران و پاکستان با بدتر شدن روابط آنها با طالبان مطابقت دارد.

پاکستان، کابل را به دلیل پناه دادن به ستیزه جویان "تحریک طالبان پاکستان"به حمله نظامی تهدید کرده است، در حالی که درگیری ها در امتداد مرز افغانستان و ایران به دلیل اختلاف طولانی مدت آب تشدید شده است  .

روابط ایران و پاکستان در ماه گذشته زمانی که رهبران آنها به طور مشترک بازارچه مرزی "مند-پیشین" را افتتاح کردند و متعهد به پیگیری پروژه های مشترک اضافی شدند، به طرز چشمگیری بهبود یافت. این تحول پس از نزدیکی ایران و عربستان در اواسط ماه مارس (اواخر اسفندماه سال گذشته) با میانجیگری چین انجام شد که معضل امنیتی پاکستان متحد سعودی را حل کرد و به آن فضایی داد تا روابط متعادل‌تری را با ایران دنبال کند.

در مقابل، چین روابط دوستانه و اقتصادی با طالبان را حفظ کرده است و شاید واسطه ایده آلی برای میانجیگری راه حل های امنیتی و تجاری باشد. یک اولویت کلیدی برای پکن جلوگیری از هرگونه ستیزه جوی پیش بینی نشده فرامرزی خواهد بود که نزدیکی ایران و پاکستان را به خطر بیندازد، زیرا هر دو کشور کلید طرح کمربند و جاده چین ( BRI) هستند.

در این چارچوب امنیتی پیچیده است که هفته گذشته اولین گفتگوی سه جانبه ضد تروریسم بین چین، ایران و پاکستان برگزار شد.

امنیت مرزی ایران و پاکستان

ماه گذشته زمانی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یک گروهک تروریستی مسلح را در نزدیکی مرز پاکستان در منطقه سراوان در استان سیستان و بلوچستان ایران متوقف کرد، حداقل پنج پرسنل امنیتی ایران کشته شدند

بعداً ایران ادعا کرد که عامل جنایت به خاک پاکستان گریخته است.

به همین ترتیب، ارتش پاکستان نیز در طول سال ها در امتداد مرزهای ناآرام با افغانستان متحمل تلفات شده است. هر دو کشور ایران و پاکستان یکدیگر را به پناه دادن ستیزه جویان در امتداد مرزهای تحت کنترل خود متهم کرده اند که منجر به سابقه حملات به نیروهای امنیتی مربوطه آنها شده است.

با توجه به منافع قابل توجه چین در منطقه بلوچستان پاکستان به ویژه بندر دریایی استراتژیک در گوادر، علاقه خاصی در بازگرداندن صلح برای محافظت از سرمایه گذاری های خود در منطقه  دارد. تشویق ایران و پاکستان به همکاری علیه شبه نظامیانی که در منطقه مرزی پنهان شده اند برای آرزوهای دور و نزدیک چین بسیار مهم است.

منصور خان محسود، رئیس اندیشکده مرکز تحقیقات فتا (FRC) مستقر در اسلام‌آباد، به نشریه کریدل The Cradle می‌گوید که مذاکرات امنیتی در پکن گامی به سوی هدف چین برای ایجاد یک محیط تجاری صلح‌آمیز منطقه‌ای برای گسترش پروژه بلندپروازانه خود موسوم به کمربند و جاده در امتداد آسیای مرکزی، غرب آسیا و آفریقا می باشد.

چین به‌عنوان یک بازیگر جدید در امور منطقه‌ای با چالش‌های متعددی روبروست.

اگرچه خروج ایالات متحده شکاف بزرگی بر جای گذاشت که باید پر می شد، اما ایالات متحده و متحدانش که مدت زیادی در این بازی مانده بودند و از سیاست منطقه ای برای پیشبرد منافع خود استفاده می کردند، همچنان نیروهای مخفی در محل دارند که می توانند بر چندین پایگاه طالبان تأثیر گذاشته جاه طلبی های تجاری محور پکن را خدشه دار کنند.

اختلاف بین ایران، پاکستان و دولت طالبان توسط نیروهای طرفدار آمریکا آشکار شده است. پاکستان به سختی از جنگ با طالبان بر سر موضوع جنبش تحریک پاکستان TTP اجتناب کرد، در حالی که ایران با درگیری های مرزی جدی و تلفات بر سر حقوق آب مواجه شده است.

منصورخان محسود همچنین ماهیت مشکوک خروج ناگهانی ایالات متحده از افغانستان را زیر سوال می برد. او پیشنهاد می کند که متوجه شدن ناگهانی پنتاگون از بار اقتصادی ایالات متحده پس از دهه ها تعامل، تردیدهایی را در مورد انگیزه های پشت خروج عجولانه ایجاد می کند.

او می‌گوید: «اقتصاد افغانستان در مقایسه با همسایه صنعتی‌ترش، پاکستان، علی‌رغم داشتن پایگاه صنعتی ضعیف و دریافت کمک‌های بین‌المللی کم ، هنوز به خوبی کار می‌کند. سوال این است که چه کسی و دقیقاً برای چه هدفی به طالبان کمک مالی می کند؟

مکانیزم امنیتی چهار جانبه

مشارکت جهانی چین به طور پیوسته در حال گسترش است. مشارکت فعال پکن در نشست های مختلف سه جانبه یا چهارجانبه ثبات و امنیت با محوریت افغانستان، آن را به سمت نقش جدیدی در منطقه سوق داده است. این گزارش نشان می‌دهد که نفوذ چین در این چارچوب‌ها می‌تواند از طریق مشارکت در فرآیند قلب آسیا بیشتر و بیشتر شود.

اف ام شکیل

تارنمای کریدل

برگردان و کوتاه سازی علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• توسعه مسالمت‌آمیز

• ایران و پاکستان

• امنیت مرزی ایران و پاکستان

• بلوچستان پاکستان

• اقتصاد افغانستان

• مشارکت جهانی چین

• نفوذ چین