از یادداشت تفاهم تا دیوارهای جام جهانی؛ آیا واشنگتن مذاکره را به ابزاری برای فریب تهران تبدیل کرده است؟

پايگاه خبري تحليلي «نيک رو»، فدراسیون فوتبال ایران اعلام کرده است که به دلیل محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی میزبان جام جهانی ۲۰۲۶، شکایتی رسمی را به فیفا ارائه خواهد کرد. مسئولان ایرانی می‌گویند باوجود آنکه برنامه آماده‌سازی تیم ملی از مدت‌ها پیش به اطلاع برگزارکنندگان رسیده بود، بار دیگر محدودیت‌هایی اعمال شده که روند آماده‌سازی کادر فنی را مختل کرده است.

ایران خواستار آن شده بود که برای دیدار برابر بلژیک در لس‌آنجلس، دو روز زودتر از کمپ خود در تیخوانای مکزیک وارد آمریکا شود تا بازیکنان فرصت کافی برای سازگاری با شرایط مسابقه و انجام آخرین تمرینات را داشته باشند، اما این درخواست رد شد.

پیش از آن نیز در جریان مسابقه برابر نیوزیلند، کاروان ایران برای طی مسافت کوتاه میان تیخوانا و لس‌آنجلس حدود پنج ساعت درگیر کنترل‌های امنیتی و اداری شد. پس از پایان مسابقه نیز به جای آنکه تیم مطابق برنامه در آمریکا بماند و دوره ریکاوری خود را سپری کند، مجبور شد بلافاصله به تیخوانا بازگردد.

مهدی طارمی این وضعیت را «فاجعه» توصیف کرد و گفت که همه برنامه‌های آماده‌سازی تیم تحت تأثیر قرار گرفته است. علاوه بر این، تعدادی از اعضای هیئت همراه و رسانه‌های ایرانی نیز نتوانستند وارد آمریکا شوند و حتی مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، پیش‌تر از حضور در کنگره فیفا در کانادا محروم شده بود.

امیر قلعه‌نویی نیز تیم ملی ایران را «مظلوم‌ترین تیم جام جهانی» نامید و تأکید کرد که بدون ارائه توضیحی روشن، موانع متعددی بر سر راه تیم ایجاد شده است.

این تنش‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که طبق مقررات فیفا، کشورهای میزبان موظف‌اند بدون تبعیض سیاسی، امکان ورود و فعالیت همه تیم‌های حاضر و نمایندگان رسمی آنها را فراهم کنند.

 نمای کلی

   * ایران از محدودیت‌های آمریکا در طول جام جهانی به فیفا شکایت می‌کند.
   * درخواست ورود زودهنگام به لس‌آنجلس برای بازی با بلژیک رد شده است.
   * بازیکنان و کادر فنی با رفت‌وآمدهای اجباری میان مکزیک و آمریکا مواجه هستند.
   * برخی مسئولان و خبرنگاران ایرانی از ورود به آمریکا محروم شده‌اند.
   * مهدی طارمی و امیر قلعه‌نویی این شرایط را مانعی جدی برای آماده‌سازی تیم دانسته‌اند.
   * اقدامات آمریکا با تعهدات فیفا در زمینه عدم تبعیض سیاسی در تعارض قرار گرفته است.

 
   جان کلام

جام جهانی ۲۰۲۶ برای تیم ملی ایران صرفاً یک رقابت ورزشی نیست، بلکه به میدان تلاقی فوتبال و سیاست تبدیل شده است؛ جایی که محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی میزبان، اصل بی‌طرفی ورزش و تعهدات فیفا را زیر سؤال برده و ایران را در شرایطی نابرابر قرار داده است.

 
   تحلیل

آیا رفتار آمریکا نشان می‌دهد یادداشت تفاهم اخیر صرفاً ابزاری برای فریب بوده است؟

اگر فرض شود که یادداشت تفاهم اخیر میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا آغاز مرحله‌ای از کاهش تنش و اعتمادسازی بوده است، طبیعی بود که نخستین نشانه‌های حسن نیت واشنگتن در حوزه‌های کم‌هزینه‌تر و غیرسیاسی ظاهر شود. ورزش و جام جهانی، مناسب‌ترین عرصه برای چنین اقدامی بود.

اما روند وقایع نشان می‌دهد که:

الف) آمریکا حتی در حوزه ورزش نیز از نگاه امنیتی نسبت به ایران دست نکشیده است

   * محدودیت‌های رفت‌وآمد؛
   * ممانعت از ورود برخی مسئولان و خبرنگاران؛
   * اجبار تیم به خروج فوری از خاک آمریکا؛
   * بی‌توجهی به نیازهای فنی تیم؛

همگی نشان می‌دهد که دستگاه امنیتی و سیاسی آمریکا همچنان ایران را نه یک میهمان ورزشی، بلکه یک پرونده امنیتی تلقی می‌کند.

ب) رفتار واشنگتن با منطق اعتمادسازی سازگار نیست

اگر یادداشت تفاهم قرار بود مقدمه‌ای برای کاهش خصومت باشد، انتظار می‌رفت دولت آمریکا حداقل در حوزه‌ای که هزینه سیاسی چندانی ندارد، یعنی فوتبال، انعطاف بیشتری نشان دهد.

برعکس، مجموعه اقدامات انجام شده پیامی متفاوت منتقل می‌کند:

«امضای تفاهمنامه الزاماً به معنای تغییر رفتار آمریکا نیست.»

ج) این تجربه بار دیگر شکاف میان تعهدات سیاسی و واقعیت قدرت را آشکار می‌کند

در روابط ایران و آمریکا، تجربه‌های گذشته نشان داده‌اند که توافقات روی کاغذ لزوماً به تغییر رفتار ساختار قدرت آمریکا منجر نمی‌شوند. دستگاه‌های امنیتی، کنگره، لابی‌های سیاسی و فضای ضدایرانی موجود، توانایی خنثی کردن آثار عملی هرگونه تفاهم را دارند.

د) آیا می‌توان از «فریب مذاکره‌کنندگان ایرانی» سخن گفت؟

از منظر سیاسی می‌توان گفت:

اگر مذاکره‌کنندگان ایرانی تصور می‌کردند که امضای یادداشت تفاهم به سرعت موجب تغییر رفتار آمریکا خواهد شد، حوادث جام جهانی ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که این فرض خوش‌بینانه با واقعیت موجود سازگار نبوده است.

به بیان دیگر، رفتار واشنگتن این برداشت را تقویت می‌کند که:

آمریکا حاضر است از مزایای سیاسی مذاکره بهره ببرد، اما لزوماً آمادگی ندارد هزینه‌های عملی اعتمادسازی را بپردازد.

جمع‌بندی

جام جهانی ۲۰۲۶ نخستین آزمون عملی فضای پس از یادداشت تفاهم ایران و آمریکا بود. انتظار می‌رفت واشنگتن با تسهیل شرایط حضور تیم ملی ایران، نشانه‌ای از حسن نیت نشان دهد. اما محدودیت‌های اعمال‌شده و برخوردهای امنیتی، این تصور را ایجاد کرده است که فاصله میان ادبیات دیپلماتیک و رفتار عملی آمریکا همچنان بسیار زیاد است.

از این منظر، آنچه در زمین فوتبال و فرودگاه‌های آمریکا رخ می‌دهد، تنها یک مسئله ورزشی نیست؛ بلکه آزمونی برای سنجش اعتبار تعهدات سیاسی و میزان صداقت طرف آمریکایی در مسیر کاهش تنش به شمار می‌آید.

۲۹ خرداد ۱۴۰۵

۱۹ ژوئن ۲۰۲۶

تارتمای المیادین

برگردان، نمای کلی و تحلیل سید علی اصغر شهدی

• علی اصغر شهدی

• فدراسیون فوتبال ایران

• میزبان جام جهانی ۲۰۲۶

• مسئولان ایرانی

• لس‌آنجلس

• ایران و آمریکا

• ساختار قدرت آمریکا